Nghẹn ở cổ họng là gì?
Nghẹn ở cổ họng là cảm giác như có vật gì mắc lại trong họng, nuốt không trôi, cổ họng bị bóp nghẹt hoặc có “cục nghẹn” ở giữa cổ. Nhiều người mô tả tình trạng này giống như có đờm đặc bám ở cổ nhưng khạc không ra, nuốt nước bọt vẫn thấy vướng, đôi khi càng để ý thì cảm giác nghẹn càng rõ hơn.
Trong y khoa, cảm giác vướng nghẹn ở cổ họng nhưng không có dị vật thật sự thường được gọi là cảm giác globus. Đây là tình trạng khá thường gặp và đa số không nguy hiểm. Tuy nhiên, không nên chủ quan nếu cảm giác nghẹn kéo dài, ngày càng nặng hơn hoặc đi kèm các dấu hiệu như nuốt đau, sụt cân, khàn tiếng kéo dài, ho ra máu hay khó thở.
Điều quan trọng là cần phân biệt giữa cảm giác nghẹn giả và khó nuốt thật sự. Nếu chỉ thấy vướng ở cổ nhưng vẫn ăn uống bình thường, nguyên nhân thường liên quan đến trào ngược, viêm họng, căng cơ vùng cổ họng hoặc stress. Ngược lại, nếu thức ăn thật sự bị mắc lại, phải uống nước mới trôi, hay bị sặc khi ăn uống, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn nuốt hoặc bệnh lý thực quản cần được kiểm tra kỹ hơn.
Nghẹn ở cổ họng có thể liên quan đến trào ngược, viêm họng hoặc căng thẳng kéo dài
Một số tài liệu y khoa ghi nhận cảm giác globus chiếm khoảng 4% số ca khám mới tại chuyên khoa Tai Mũi Họng. Triệu chứng này cũng thường gặp ở người bị trào ngược dạ dày - thực quản hoặc trào ngược họng thanh quản. Đáng nói là không phải ai bị trào ngược cũng có biểu hiện ợ nóng, ợ chua rõ ràng. Có người chỉ thấy vướng họng, ho khan, khàn tiếng hoặc hay khạc cổ, khiến dễ nhầm với bệnh lý ở họng đơn thuần.
Nguyên nhân gây nghẹn ở cổ họng
1. Trào ngược dạ dày - thực quản
Trào ngược dạ dày có thể gây cảm giác vướng nghẹn, ho khan và khàn tiếngg hoặc căng thẳng kéo dài
Trào ngược dạ dày - thực quản là một trong những nguyên nhân phổ biến gây cảm giác nghẹn ở cổ họng. Khi acid hoặc dịch tiêu hóa từ dạ dày trào ngược lên thực quản, thậm chí lên đến vùng họng, niêm mạc tại đây có thể bị kích thích. Kết quả là người bệnh cảm thấy cổ họng vướng, rát, khô, hay phải nuốt nước bọt hoặc hắng giọng liên tục.
Điểm dễ gây nhầm lẫn là trào ngược không phải lúc nào cũng gây nóng rát sau xương ức. Có những người không ợ chua nhiều nhưng lại thường xuyên bị khàn tiếng buổi sáng, ho khan kéo dài, đắng miệng, hôi miệng, cảm giác đờm dính sau họng hoặc nghẹn cổ khi nằm.
Tình trạng này dễ nặng hơn khi ăn quá no, ăn khuya, nằm ngay sau ăn, uống nhiều cà phê, ăn đồ cay béo, căng thẳng kéo dài hoặc thừa cân.
2. Trào ngược họng thanh quản
Trào ngược họng thanh quản là dạng trào ngược xảy ra khi dịch từ dạ dày đi lên cao hơn, chạm đến vùng họng và thanh quản. Vùng này nhạy cảm hơn thực quản nên chỉ cần lượng dịch trào ngược nhỏ cũng có thể gây khó chịu.
Người bị trào ngược họng thanh quản thường có biểu hiện như vướng nghẹn ở cổ, khàn tiếng, nói nhanh mệt giọng, ho khan, cảm giác nhiều đờm nhưng khạc không ra, đau rát họng âm ỉ. Một số thống kê cho thấy thay đổi pH gợi ý trào ngược có thể xuất hiện ở khoảng 64% người có triệu chứng globus, 55% người ho mạn tính và 50% người bị khàn tiếng. Điều này cho thấy trào ngược là yếu tố rất đáng chú ý khi đánh giá cảm giác nghẹn vùng cổ họng.
3. Viêm họng, viêm amidan hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên
Khi họng bị viêm, niêm mạc vùng họng sưng nề, tăng tiết dịch và trở nên nhạy cảm hơn. Vì vậy, người bệnh có thể thấy cổ họng bị nghẹn, đau rát, nuốt vướng hoặc cảm giác như có đờm đặc mắc trong họng.
Tình trạng này thường xuất hiện sau cảm lạnh, cúm, viêm họng cấp, viêm amidan hoặc sau khi tiếp xúc với khói bụi, không khí lạnh, điều hòa quá lâu. Nếu do viêm nhiễm thông thường, cảm giác nghẹn thường đi kèm đau họng, sốt nhẹ, ho, sổ mũi, mệt mỏi và có xu hướng cải thiện sau vài ngày đến một tuần khi tình trạng viêm giảm.
Tuy nhiên, nếu viêm họng tái đi tái lại, nghẹn họng kéo dài, amidan sưng to hoặc có mủ, người bệnh nên đi khám để được đánh giá chính xác hơn.
4. Chảy dịch mũi sau do viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng
Chảy dịch mũi sau khiến cổ họng dễ bị kích thích, vướng đờm và nghẹn khó chịu
Chảy dịch mũi sau là tình trạng dịch nhầy từ mũi hoặc xoang chảy xuống thành sau họng. Lượng dịch này có thể gây kích thích niêm mạc họng, khiến người bệnh thấy vướng, ngứa, nghẹn, phải khạc cổ hoặc hắng giọng liên tục.
Nguyên nhân thường gặp gồm viêm mũi dị ứng, viêm xoang, cảm lạnh kéo dài, sống trong môi trường nhiều bụi, thay đổi thời tiết hoặc dùng điều hòa nhiều. Người bệnh có thể đi kèm nghẹt mũi, hắt hơi, chảy mũi, nặng mặt, đau vùng trán – má hoặc cảm giác đờm dính ở cổ nhiều hơn vào buổi sáng.
Trong trường hợp này, chỉ tập trung súc họng thường chưa đủ. Cần kiểm soát tốt tình trạng viêm mũi xoang hoặc dị ứng thì cảm giác nghẹn ở họng mới giảm rõ.
5. Căng thẳng, lo âu và rối loạn co thắt cơ vùng họng
Không ít người thấy nghẹn cổ họng rõ hơn khi căng thẳng, buồn bực, xúc động hoặc suy nghĩ nhiều. Khi stress, cơ vùng cổ – họng có thể co căng, nhịp thở thay đổi, phản xạ nuốt tăng lên, từ đó tạo cảm giác như có gì đó mắc trong cổ.
Đặc điểm thường gặp là người bệnh vẫn ăn uống được, khi bận rộn thì ít để ý hơn, nhưng lúc nằm nghỉ hoặc tập trung vào cảm giác ở cổ thì lại thấy nghẹn nhiều hơn. Một số người còn kèm tức ngực nhẹ, thở nông, hồi hộp, khó ngủ hoặc cảm giác cổ bị bóp nghẹt từng lúc.
Dù nguyên nhân liên quan đến tâm lý - thần kinh cơ, cảm giác nghẹn vẫn là thật, không phải “tưởng tượng”. Tuy nhiên, nếu chỉ lo lắng mà không loại trừ các nguyên nhân thực thể, người bệnh dễ rơi vào vòng lặp càng lo càng nghẹn, càng nghẹn càng sợ bệnh nặng.
6. Bệnh tuyến giáp hoặc khối vùng cổ
Tuyến giáp nằm ở phía trước cổ. Khi tuyến giáp to, có nhân giáp lớn hoặc bướu giáp, người bệnh có thể cảm thấy vùng cổ căng tức, nuốt vướng, nghẹn, nhất là khi nằm ngửa hoặc mặc áo cổ chật.
Không phải nhân giáp nào cũng gây nghẹn. Phần lớn nhân giáp nhỏ thường không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ qua siêu âm. Tuy nhiên, nếu có cảm giác chèn ép vùng cổ, cổ to nhanh, khàn tiếng, khó thở, nuốt nghẹn tăng dần hoặc sờ thấy khối bất thường ở cổ, nên đi khám chuyên khoa Nội tiết hoặc Tai Mũi Họng.
7. Rối loạn nuốt hoặc bệnh lý thực quản
Nếu cảm giác nghẹn xuất hiện rõ khi ăn, đặc biệt là khi nuốt thức ăn đặc, cần nghĩ đến rối loạn nuốt hoặc bệnh lý thực quản. Người bệnh có thể thấy thức ăn mắc lại ở cổ hoặc sau xương ức, phải uống nước mới trôi, ăn chậm hơn bình thường, dễ sặc, ho khi nuốt hoặc bị trào ngược thức ăn lên miệng.
Một số nguyên nhân có thể gặp gồm hẹp thực quản do trào ngược lâu ngày, co thắt thực quản, viêm thực quản, túi thừa vùng họng - thực quản, rối loạn vận động thực quản hoặc hiếm hơn là khối u. Khó nuốt kéo dài không nên tự điều trị tại nhà, vì đây là nhóm triệu chứng cần được bác sĩ đánh giá trực tiếp.
Cách nhận biết nghẹn cổ họng do nguyên nhân nào
Nếu nghẹn kèm ợ chua, đắng miệng, ho khan, khàn tiếng, nặng hơn sau ăn hoặc khi nằm, hãy nghĩ nhiều đến trào ngược. Nếu nghẹn kèm đau họng, sốt, ho, sổ mũi, nguyên nhân có thể liên quan đến viêm đường hô hấp trên.
Nếu nghẹn kèm nghẹt mũi, hắt hơi, đờm dính sau họng, nên chú ý đến viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng hoặc chảy dịch mũi sau. Ngược lại, nếu nghẹn tăng khi lo lắng, vẫn ăn uống bình thường và không có dấu hiệu nguy hiểm, stress hoặc căng cơ vùng họng có thể là yếu tố góp phần.
Trường hợp đáng chú ý hơn là nghẹn rõ khi nuốt thức ăn, thức ăn mắc lại, sụt cân, nôn ói hoặc khàn tiếng kéo dài. Khi đó, cần đi khám để loại trừ bệnh lý thực quản, tuyến giáp hoặc vùng họng.
Nghẹn ở cổ họng khi nào cần đi khám?
Bạn nên đi khám nếu cảm giác nghẹn kéo dài trên 2–3 tuần không cải thiện, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng rõ đến ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt.
Nghẹn cổ họng kéo dài kèm nuốt đau, khàn tiếng hoặc sụt cân cần được đi khám sớm
Đặc biệt, cần đi khám sớm nếu có các dấu hiệu sau:
-
Nuốt đau, nuốt nghẹn tăng dần.
-
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
-
Khàn tiếng kéo dài.
-
Ho ra máu hoặc nôn ra máu.
-
Đau ngực, khó thở.
-
Hay sặc khi ăn uống.
-
Sờ thấy khối bất thường ở cổ.
-
Không thể nuốt nước bọt hoặc thức ăn bị mắc không trôi.
Với các trường hợp khó thở, tím tái, đau ngực dữ dội hoặc mắc nghẹn thức ăn nghiêm trọng, cần đi cấp cứu ngay.
Làm gì để giảm cảm giác nghẹn ở cổ họng?
Trước hết, nên uống từng ngụm nước ấm, tránh khạc nhổ hoặc hắng giọng liên tục vì hành động này có thể làm niêm mạc họng kích thích nhiều hơn. Nếu nghi do trào ngược, nên ăn bữa nhỏ, tránh ăn quá no, không nằm ngay sau ăn, hạn chế đồ cay béo, cà phê, nước có gas và ăn khuya. Khi ngủ, có thể kê cao đầu nhẹ nếu thường nghẹn hoặc ho về đêm.
Nếu nghẹn liên quan đến viêm mũi xoang, cần giữ mũi thông thoáng, tránh bụi, giữ ẩm không khí và xử lý tình trạng chảy dịch mũi sau. Nếu nghi do stress, nên tập thở chậm, thư giãn cơ cổ vai, ngủ đủ và giảm thói quen liên tục kiểm tra cảm giác ở họng.
Tuy nhiên, không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc dạ dày kéo dài hoặc thuốc chống viêm nếu chưa có chỉ định. Cảm giác nghẹn ở cổ họng có nhiều nguyên nhân khác nhau, điều trị đúng phải dựa trên nguyên nhân thật sự.
