Theo World Health Organization, khoảng 1/6 cặp vợ chồng trên thế giới gặp vấn đề vô sinh, trong đó yếu tố nam giới chiếm tới 40-50%. Điều này cho thấy, khả năng sinh sản ở nam không chỉ phụ thuộc vào “phong độ” bên ngoài mà còn liên quan chặt chẽ đến nhiều bệnh lý bên trong cơ thể.
Thực tế, có những người hoàn toàn khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc có con. Nguyên nhân thường nằm ở các vấn đề về tinh trùng, nội tiết hoặc đường dẫn tinh - những yếu tố không thể nhận biết bằng mắt thường.
Vô sinh nam là gì?
Vô sinh nam là tình trạng người nam không thể giúp bạn tình mang thai sau ít nhất 12 tháng quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai.
Các nguyên nhân thường liên quan đến:
-
Suy giảm số lượng hoặc chất lượng tinh trùng
-
Rối loạn hormone
-
Tắc nghẽn đường dẫn tinh
-
Bệnh lý toàn thân ảnh hưởng đến sinh sản.
1. Bệnh lý tinh hoàn - ảnh hưởng trực tiếp đến việc sản xuất tinh trùng
Tinh hoàn đóng vai trò sản xuất tinh trùng. Vì vậy, bất kỳ tổn thương nào tại đây đều có thể làm giảm khả năng làm cha.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh
Giãn tĩnh mạch thừng tinh làm tăng nhiệt độ tinh hoàn và ảnh hưởng chất lượng tinh trùng
Giãn tĩnh mạch thừng tinh là nguyên nhân phổ biến nhất trong các trường hợp vô sinh nam có thể điều trị được. Tình trạng này làm tăng nhiệt độ tinh hoàn, ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
Theo American Urological Association:
-
Khoảng 15% nam giới mắc giãn tĩnh mạch thừng tinh
-
Nhưng tỷ lệ này có thể lên tới 40% ở nam giới vô sinh.
Viêm tinh hoàn
Viêm tinh hoàn, đặc biệt do biến chứng của quai bị sau tuổi dậy thì, có thể gây teo tinh hoàn và suy giảm chức năng sinh tinh. Một số trường hợp tổn thương có thể không hồi phục.
2. Nhiễm trùng đường sinh dục - nguyên nhân âm thầm dễ bị bỏ qua
Nhiễm trùng đường sinh dục gây viêm và làm suy giảm khả năng sinh sản ở nam giới
Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tinh trùng hoặc gây tắc nghẽn đường dẫn tinh.
Các bệnh thường gặp:
-
Bệnh lậu
-
Chlamydia.
Các bệnh này có thể gây viêm mào tinh, viêm ống dẫn tinh. Nếu không điều trị kịp thời, chúng có thể để lại sẹo và làm tắc đường dẫn tinh.
Theo Centers for Disease Control and Prevention, nhiều trường hợp nhiễm Chlamydia ở nam giới không có triệu chứng rõ ràng, nên dễ bị bỏ sót cho đến khi ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
3. Rối loạn nội tiết - làm gián đoạn quá trình sinh tinh
Rối loạn nội tiết làm giảm sản xuất tinh trùng và ảnh hưởng khả năng làm cha
Quá trình sản xuất tinh trùng phụ thuộc vào hệ nội tiết, đặc biệt là testosterone và hormone từ tuyến yên.
Suy sinh dục nam là tình trạng cơ thể không sản xuất đủ testosterone, dẫn đến:
-
Giảm số lượng tinh trùng
-
Giảm chất lượng tinh trùng
-
Ảnh hưởng đến chức năng sinh lý.
Ngoài ra, bệnh lý tuyến yên hoặc vùng dưới đồi cũng có thể làm gián đoạn tín hiệu điều khiển sinh tinh.
4. Tắc nghẽn đường dẫn tinh - tinh trùng có nhưng không thể xuất ra ngoài
Tắc ống dẫn tinh khiến tinh trùng không thể xuất ra ngoài dù vẫn được sản xuất
Trong một số trường hợp, tinh hoàn vẫn sản xuất tinh trùng bình thường nhưng tinh trùng không thể đi ra ngoài.
Tắc ống dẫn tinh có thể do:
-
Bẩm sinh
-
Viêm nhiễm kéo dài
-
Biến chứng sau phẫu thuật.
Theo các nghiên cứu nam khoa, tình trạng này chiếm khoảng 10–15% các trường hợp vô tinh.
5. Bệnh toàn thân - ảnh hưởng gián tiếp nhưng đáng chú ý
Một số bệnh không trực tiếp ở cơ quan sinh sản nhưng vẫn ảnh hưởng đến khả năng làm cha.
Tiểu đường
tiểu đường có thể gây:
-
Tổn thương thần kinh
-
Xuất tinh ngược
-
Giảm chất lượng tinh trùng
Các bệnh mạn tính khác
Rối loạn tuyến giáp, bệnh gan, thận hoặc các rối loạn chuyển hóa cũng có thể ảnh hưởng đến hormone và quá trình sinh tinh.
6. Ung thư và điều trị ung thư
Ung thư tinh hoàn
Ung thư tinh hoàn có thể làm suy giảm hoặc mất khả năng sản xuất tinh trùng.
Hóa trị và xạ trị
Các phương pháp điều trị ung thư có thể gây tổn thương tế bào sinh tinh.
Nam giới trước khi điều trị ung thư thường được khuyến nghị lưu trữ tinh trùng để bảo toàn khả năng sinh sản.
7. Rối loạn chức năng sinh lý và thần kinh
Không phải tất cả các trường hợp vô sinh đều do tinh trùng. Một số vấn đề chức năng cũng đóng vai trò quan trọng:
-
Rối loạn cương
-
Xuất tinh ngược
-
Tổn thương thần kinh (do tiểu đường, chấn thương…).
Những yếu tố này có thể khiến tinh trùng không được đưa vào đúng vị trí để thụ thai.
Dấu hiệu cảnh báo nam giới không nên bỏ qua
Nam giới nên chú ý khi có các biểu hiện:
-
Tinh hoàn nhỏ, mềm hoặc đau
-
Giảm ham muốn
-
Rối loạn cương hoặc xuất tinh
-
Từng bị quai bị sau tuổi dậy thì
-
Tiền sử nhiễm trùng sinh dục.
Những dấu hiệu này có thể liên quan đến khả năng sinh sản và cần được kiểm tra sớm.
Khi nào nên đi khám?
Nam giới nên kiểm tra khả năng sinh sản khi:
-
Quan hệ đều đặn 1 năm chưa có con
-
Có tiền sử bệnh lý tinh hoàn hoặc nhiễm trùng
-
Từng điều trị ung thư
-
Có dấu hiệu rối loạn nội tiết hoặc sinh lý.
Mất khả năng làm cha ở nam giới không phải là tình trạng hiếm gặp và có thể bắt nguồn từ nhiều bệnh lý khác nhau, từ tinh hoàn, nội tiết, nhiễm trùng cho đến bệnh toàn thân.
Điều quan trọng là:
-
Nhiều nguyên nhân có thể cải thiện nếu phát hiện sớm
-
Không nên chủ quan khi có dấu hiệu bất thường
-
Chủ động kiểm tra là cách tốt nhất để bảo vệ khả năng sinh sản.
Hiểu đúng cơ thể và đi khám kịp thời sẽ giúp nam giới không bỏ lỡ cơ hội làm cha trong tương lai.
