Phân biệt các loại viêm xoang: Không phải cứ nghẹt mũi, đau mặt là giống nhau
Viêm xoang là tình trạng niêm mạc các xoang cạnh mũi bị viêm, sưng nề, khiến dịch nhầy khó thoát ra ngoài. Khi dịch ứ đọng trong xoang, người bệnh có thể bị nghẹt mũi, chảy mũi, đau nặng vùng mặt, đau đầu, giảm khứu giác hoặc ho do dịch chảy xuống họng. CDC cho biết nhiễm trùng xoang xảy ra khi dịch tích tụ trong các hốc xoang, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
Phân biệt các loại viêm xoang giúp người bệnh nhận biết đúng nguyên nhân và mức độ bệnh
Trong thực tế, nhiều người gọi chung là “viêm xoang”, nhưng bệnh có nhiều dạng khác nhau. Có loại chỉ kéo dài vài ngày sau cảm lạnh, có loại âm ỉ nhiều tháng, có loại tái đi tái lại, cũng có loại liên quan đến dị ứng, nấm hoặc bệnh lý răng hàm mặt. Việc phân biệt đúng loại viêm xoang giúp người bệnh hiểu vì sao triệu chứng kéo dài và tránh tự dùng thuốc sai cách.
Viêm xoang được phân loại như thế nào?
Có nhiều cách phân loại viêm xoang. Thường gặp nhất là phân loại theo thời gian mắc bệnh, theo nguyên nhân và theo vị trí xoang bị viêm.
Theo thời gian, viêm xoang được chia thành viêm xoang cấp tính, bán cấp, mạn tính và viêm xoang cấp tái phát. Cleveland Clinic mô tả viêm xoang cấp thường kéo dài dưới 4 tuần, bán cấp kéo dài 4–12 tuần, mạn tính kéo dài từ 12 tuần trở lên, còn viêm xoang cấp tái phát là các đợt bệnh lặp lại nhiều lần trong năm.
Theo nguyên nhân, viêm xoang có thể do virus, vi khuẩn, dị ứng, nấm, bất thường cấu trúc mũi xoang hoặc do răng. Mỗi nhóm có đặc điểm khác nhau, do đó cách xử trí cũng không hoàn toàn giống nhau.
.jpg)
Viêm xoang cấp tính và mạn tính có thời gian kéo dài và biểu hiện khác nhau
1. Viêm xoang cấp tính
Viêm xoang cấp tính thường xuất hiện sau cảm lạnh, cúm hoặc viêm đường hô hấp trên. Người bệnh có thể bị nghẹt mũi, chảy mũi đặc, đau tức vùng má, trán hoặc quanh mắt, đau tăng khi cúi đầu, giảm ngửi, ho nhiều hơn về đêm. Mayo Clinic ghi nhận viêm xoang cấp có thể gây chảy dịch mũi đặc màu vàng hoặc xanh, chảy dịch sau họng, nghẹt mũi và đau vùng mặt.
Phần lớn viêm xoang cấp là do virus và có thể cải thiện dần trong vòng vài ngày đến vài tuần. NHS cũng cho biết viêm xoang thường do nhiễm trùng, khá phổ biến và đa số có thể tự khỏi trong vòng 4 tuần.
Tuy nhiên, cần nghĩ đến viêm xoang do vi khuẩn nếu triệu chứng kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, sốt cao, đau mặt nhiều, dịch mũi mủ nặng hoặc bệnh đang đỡ rồi đột ngột nặng lại. Trường hợp này nên đi khám thay vì tự mua kháng sinh.
2. Viêm xoang bán cấp
Viêm xoang bán cấp là giai đoạn trung gian giữa cấp tính và mạn tính, thường kéo dài từ 4 đến 12 tuần. Người bệnh có thể không sốt cao hay đau dữ dội như giai đoạn cấp, nhưng vẫn còn nghẹt mũi, chảy dịch mũi, nặng mặt, ho kéo dài hoặc giảm khứu giác.
Dạng này dễ bị bỏ qua vì triệu chứng không quá rầm rộ. Nhiều người nghĩ chỉ là cảm cúm chưa khỏi hẳn, nhưng nếu tình trạng nghẹt mũi, chảy dịch sau họng hoặc đau nặng vùng mặt kéo dài nhiều tuần, nên đi khám tai mũi họng để đánh giá lại.
3. Viêm xoang mạn tính
Viêm xoang mạn tính là tình trạng viêm kéo dài từ 12 tuần trở lên, dù đã có điều trị. Mayo Clinic định nghĩa viêm xoang mạn tính là tình trạng các xoang trong mũi và đầu bị viêm, sưng kéo dài 12 tuần hoặc lâu hơn.
Khác với viêm xoang cấp, viêm xoang mạn tính thường không quá dữ dội nhưng dai dẳng. Người bệnh có thể bị nghẹt mũi kéo dài, chảy dịch mũi hoặc dịch xuống họng, giảm hoặc mất khứu giác, nặng mặt, đau âm ỉ vùng xoang, hơi thở có mùi, mệt mỏi, ngủ kém. Một số trường hợp có polyp mũi, viêm mũi dị ứng, vẹo vách ngăn hoặc bất thường cấu trúc mũi xoang đi kèm.
Dạng mạn tính cần được đánh giá kỹ hơn vì không chỉ đơn giản là “nhiễm trùng chưa khỏi”. Người bệnh có thể cần nội soi mũi xoang, chụp CT xoang hoặc kiểm tra yếu tố dị ứng, polyp, nấm, răng hàm mặt tùy trường hợp.
4. Viêm xoang cấp tái phát
Viêm xoang cấp tái phát là tình trạng người bệnh bị nhiều đợt viêm xoang cấp trong năm, giữa các đợt có thể gần như hết triệu chứng. Cleveland Clinic mô tả dạng này là các triệu chứng viêm xoang cấp quay lại từ 4 lần trở lên trong một năm.
Người mắc dạng này thường than phiền rằng “cứ thay đổi thời tiết là bị xoang”, “cứ cảm là xoang tái phát” hoặc “một năm bị nhiều lần”. Nguyên nhân có thể liên quan đến cơ địa dị ứng, viêm mũi dị ứng không kiểm soát tốt, tiếp xúc khói bụi, ô nhiễm, sức đề kháng kém, bất thường cấu trúc mũi hoặc chăm sóc mũi xoang chưa đúng.
Nếu viêm xoang tái phát nhiều lần, người bệnh không nên chỉ xử lý từng đợt bằng thuốc giảm nghẹt mũi hoặc kháng sinh. Quan trọng hơn là tìm yếu tố nền khiến bệnh dễ quay lại.
5. Viêm xoang do virus
Đây là dạng rất thường gặp, thường đi sau cảm lạnh. Triệu chứng có thể gồm nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau nhẹ vùng mặt, ho, mệt mỏi. Dịch mũi có thể trong hoặc đặc hơn theo diễn tiến bệnh.
Điểm quan trọng là viêm xoang do virus không cần kháng sinh. Người bệnh chủ yếu được chăm sóc triệu chứng như nghỉ ngơi, uống đủ nước, rửa mũi bằng nước muối sinh lý hoặc dùng thuốc theo hướng dẫn nếu nghẹt mũi nhiều. Tự dùng kháng sinh khi chưa cần thiết có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc và gây tác dụng phụ.
6. Viêm xoang do vi khuẩn
Viêm xoang do vi khuẩn ít gặp hơn viêm xoang do virus, nhưng thường được nghĩ đến khi triệu chứng nặng, kéo dài hoặc diễn tiến bất thường. Dấu hiệu gợi ý có thể là sốt cao, đau mặt nhiều, dịch mũi mủ, triệu chứng kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, hoặc bệnh đã đỡ rồi nặng lại.
Không phải cứ dịch mũi vàng xanh là chắc chắn do vi khuẩn. Màu dịch mũi có thể thay đổi trong quá trình viêm. Vì vậy, việc quyết định có dùng kháng sinh hay không nên dựa vào tổng thể triệu chứng, thời gian bệnh và đánh giá của bác sĩ.
7. Viêm xoang do dị ứng
Viêm xoang do dị ứng và nhiễm khuẩn cần được phân biệt để điều trị đúng cách
Viêm xoang do dị ứng thường liên quan đến viêm mũi dị ứng. Người bệnh hay hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi từng đợt hoặc kéo dài khi tiếp xúc với bụi nhà, phấn hoa, lông thú, nấm mốc, thời tiết lạnh, máy lạnh hoặc ô nhiễm.
Dạng này thường không có sốt cao hay đau xoang dữ dội như nhiễm trùng cấp. Vấn đề chính là niêm mạc mũi xoang bị sưng nề do phản ứng dị ứng, làm cản trở dẫn lưu dịch xoang. Nếu không kiểm soát dị ứng tốt, người bệnh dễ bị nghẹt mũi kéo dài và tăng nguy cơ viêm xoang tái phát.
8. Viêm xoang do nấm
Viêm xoang do nấm ít gặp hơn nhưng cần chú ý, nhất là ở người suy giảm miễn dịch, đái tháo đường không kiểm soát tốt hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch. Một số trường hợp viêm xoang do nấm có thể diễn tiến nghiêm trọng, cần được xử trí chuyên khoa.
Ngoài ra còn có dạng nấm xoang không xâm lấn, có thể gặp ở người có cơ địa dị ứng hoặc có khối nấm trong xoang. Triệu chứng thường kéo dài, nghẹt mũi, đau nặng mặt, chảy dịch mũi hoặc viêm xoang một bên. Dạng này thường cần nội soi, hình ảnh học và đánh giá tai mũi họng để chẩn đoán chính xác.
9. Viêm xoang do răng
Viêm xoang do răng thường liên quan đến nhiễm trùng răng hàm trên, sâu răng, viêm quanh chóp răng, nhổ răng, cấy ghép implant hoặc can thiệp nha khoa vùng hàm trên. Vì chân răng hàm trên nằm gần xoang hàm, viêm nhiễm từ răng có thể lan lên xoang.
Dấu hiệu gợi ý là viêm xoang một bên, đau vùng má một bên, dịch mũi hôi, đau răng hàm trên hoặc có tiền sử điều trị răng gần đây. Với dạng này, chỉ điều trị mũi xoang mà bỏ qua nguyên nhân răng miệng có thể khiến bệnh tái phát.
10. Phân biệt theo vị trí xoang bị viêm
Ngoài phân loại theo thời gian và nguyên nhân, viêm xoang còn có thể phân biệt theo vị trí xoang bị ảnh hưởng.
Viêm xoang hàm thường gây đau tức vùng má, đau răng hàm trên, nặng mặt khi cúi đầu. Đây là vị trí khá thường gặp và cũng dễ liên quan đến bệnh lý răng hàm trên.
Viêm xoang trán thường gây đau vùng trán, đau tăng khi cúi đầu hoặc buổi sáng. Người bệnh có thể cảm thấy nặng vùng trán, khó tập trung.
Viêm xoang sàng có thể gây đau quanh hốc mắt, giữa hai mắt, nghẹt mũi, chảy dịch sau họng. Ở trẻ em, xoang sàng là nhóm xoang phát triển sớm nên các triệu chứng quanh mắt cần được theo dõi cẩn thận.
Viêm xoang bướm thường khó nhận biết hơn vì vị trí nằm sâu. Người bệnh có thể đau sâu trong đầu, đau vùng đỉnh đầu, sau gáy hoặc sau hốc mắt. Nếu đau đầu bất thường, kéo dài hoặc kèm dấu hiệu thần kinh, cần đi khám sớm.
Khi nào cần đi khám?
Người bệnh nên đi khám nếu triệu chứng kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, sốt cao, đau mặt nhiều, sưng quanh mắt, nhìn mờ, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ, lừ đừ, viêm xoang tái phát nhiều lần hoặc nghẹt mũi kéo dài trên 12 tuần. Đây có thể là dấu hiệu bệnh cần được đánh giá chuyên khoa, không nên tự điều trị kéo dài tại nhà.
Dấu hiệu viêm xoang kéo dài đau mặt sốt cao hoặc sưng quanh mắt cần được thăm khám sớm
Với trẻ nhỏ, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc người từng phẫu thuật mũi xoang, việc đi khám sớm càng quan trọng hơn khi triệu chứng nặng hoặc kéo dài.
Phòng ngừa viêm xoang tái phát
Để giảm nguy cơ viêm xoang tái phát, người bệnh nên kiểm soát tốt viêm mũi dị ứng, tránh khói thuốc, bụi mịn, hóa chất kích ứng, giữ ấm khi thời tiết lạnh, uống đủ nước, rửa mũi đúng cách khi có nhiều dịch, điều trị bệnh răng miệng nếu có và không lạm dụng thuốc xịt co mạch mũi.
Người hay bị viêm xoang khi làm việc trong môi trường máy lạnh nên chú ý giữ ẩm mũi, vệ sinh điều hòa định kỳ và tránh để luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào mặt. Nếu có vẹo vách ngăn, polyp mũi hoặc nghẹt mũi kéo dài, nên khám tai mũi họng để tìm nguyên nhân nền.
Kết luận
Viêm xoang không chỉ có một loại. Có người bị viêm xoang cấp sau cảm lạnh, có người bị viêm xoang mạn tính kéo dài nhiều tháng, có người tái phát liên tục do dị ứng, răng miệng hoặc bất thường cấu trúc mũi xoang. Vì vậy, muốn điều trị hiệu quả cần phân biệt đúng dạng bệnh, đúng nguyên nhân và đúng mức độ.
Nếu triệu chứng nhẹ, mới xuất hiện vài ngày, người bệnh có thể chăm sóc mũi xoang, nghỉ ngơi và theo dõi. Nhưng nếu bệnh kéo dài, tái phát nhiều lần, đau nhiều, sốt cao hoặc có dấu hiệu bất thường quanh mắt, đầu, thần kinh, cần đi khám sớm để tránh biến chứng và điều trị đúng hướng.
.png)
