Táo bón sau sinh là tình trạng khá thường gặp. Nhiều mẹ phải mất vài ngày mới đi tiêu được, phân khô cứng, phải rặn nhiều hoặc luôn có cảm giác chưa đi hết. Tình trạng này có thể xảy ra sau cả sinh thường lẫn sinh mổ, khiến quá trình hồi phục trở nên khó chịu hơn.
Táo bón sau sinh khiến mẹ đầy bụng, khó đi ngoài và phải rặn nhiều
Vậy táo bón sau sinh có tự hết không? Trong nhiều trường hợp, táo bón nhẹ có thể cải thiện khi mẹ uống đủ nước, ăn uống đều đặn và vận động trở lại. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân vẫn còn hoặc mẹ tiếp tục nhịn đi tiêu, ít uống nước và phải dùng các thuốc gây táo bón, tình trạng này có thể kéo dài và cần được can thiệp phù hợp.
Táo bón sau sinh là gì?
Táo bón không chỉ được xác định dựa vào số lần đi tiêu. Một người có thể vẫn đi ngoài vài lần mỗi tuần nhưng được xem là táo bón nếu phân khô cứng, đi tiêu khó, đau khi đi ngoài, phải rặn nhiều hoặc cảm thấy phân chưa được thải hết.
Ở mẹ sau sinh, tình trạng này thường xuất hiện trong những ngày đầu hoặc vài tuần đầu sau khi sinh. Mẹ có thể gặp các biểu hiện như:
-
Đi tiêu ít hơn bình thường
-
Phân khô, cứng hoặc thành từng viên nhỏ
-
Phải ngồi lâu và rặn nhiều
-
Đau rát hậu môn khi đại tiện
-
Đầy bụng, khó chịu hoặc ăn không ngon
-
Cảm giác vẫn còn phân sau khi đi tiêu
Một số mẹ còn sợ đi ngoài vì đau vết khâu tầng sinh môn, vết mổ hoặc búi trĩ. Việc cố nhịn càng làm phân ở lâu trong đại tràng, bị hút thêm nước và trở nên cứng hơn.
Táo bón sau sinh có tự hết không?
Táo bón sau sinh nhẹ thường có thể tự cải thiện trong vài ngày đến vài tuần khi cơ thể dần hồi phục và mẹ quay lại chế độ ăn uống, vận động bình thường. Tuy nhiên, thời gian hồi phục ở mỗi người không giống nhau.
Tình trạng này thường khó tự hết nếu mẹ vẫn uống ít nước, thiếu chất xơ, ít vận động, nhịn đi tiêu hoặc đang sử dụng thuốc sắt, thuốc giảm đau có thành phần opioid. Trĩ, nứt hậu môn, tổn thương tầng sinh môn hoặc rối loạn cơ sàn chậu cũng có thể khiến việc đại tiện kéo dài khó khăn.
Do đó, mẹ không nên chỉ chờ táo bón tự hết. Can thiệp sớm bằng những thay đổi đơn giản sẽ giúp phân mềm hơn, giảm đau và hạn chế phải rặn mạnh.
Vì sao phụ nữ dễ bị táo bón sau sinh?
1. Cơ thể thiếu nước
Quá trình chuyển dạ, tiết mồ hôi, mất máu và cho con bú đều làm nhu cầu nước của cơ thể tăng lên. Mẹ cũng dễ quên uống nước vì phải chăm sóc em bé. Khi lượng nước không đủ, đại tràng sẽ hấp thu thêm nước từ phân, khiến phân khô và khó đẩy ra ngoài.
2. Chế độ ăn uống thay đổi
Trong những ngày đầu sau sinh, nhiều mẹ ăn ít, ăn kiêng quá mức hoặc chủ yếu dùng những món ít rau và ít chất xơ. Một số người chỉ ăn thịt, cháo trắng hoặc thức ăn tinh chế vì lo thực phẩm khác ảnh hưởng đến sữa. Điều này có thể làm giảm khối lượng phân và khiến nhu động ruột chậm hơn.
3. Ít vận động
Đau vết mổ, mệt mỏi và phải nằm nhiều khiến mẹ ít đi lại. Hoạt động thể chất giảm có thể làm ruột hoạt động chậm hơn, đặc biệt ở phụ nữ sinh mổ hoặc có thời gian chuyển dạ kéo dài.
4. Đau và tâm lý sợ đi ngoài
Mẹ có thể sợ rặn vì lo bục vết khâu tầng sinh môn hoặc ảnh hưởng đến vết mổ. Trên thực tế, việc đại tiện bình thường thường không làm bung vết khâu đã được xử lý đúng cách. Tuy nhiên, phân quá cứng và rặn kéo dài có thể làm tăng đau, khiến trĩ hoặc nứt hậu môn nặng hơn.
5. Thuốc sắt và thuốc giảm đau
Sắt đường uống có thể làm phân sẫm màu, khô và khó đi ngoài ở một số người. Một số thuốc giảm đau, đặc biệt thuốc chứa opioid, cũng làm giảm nhu động ruột và gây táo bón.
Mẹ không nên tự ngừng thuốc sắt hoặc thuốc được bác sĩ kê. Hãy trao đổi với nhân viên y tế nếu táo bón xuất hiện rõ để được điều chỉnh dạng thuốc, liều dùng hoặc bổ sung biện pháp làm mềm phân.
6. Thay đổi cơ sàn chậu
Mang thai và sinh nở có thể ảnh hưởng đến các cơ tham gia kiểm soát đại tiện. Một số mẹ cảm thấy khó phối hợp khi rặn, đại tiện không hết hoặc phải dùng lực rất nhiều. Trường hợp này có thể cần được đánh giá chức năng sàn chậu nếu triệu chứng kéo dài.
Cách cải thiện táo bón sau sinh
1. Tăng chất xơ từ từ
Thực phẩm giàu chất xơ giúp làm mềm phân và cải thiện táo bón sau sinh
Mẹ nên bổ sung chất xơ từ rau xanh, trái cây, đậu, khoai, yến mạch, hạt và ngũ cốc nguyên hạt. Chất xơ giúp tăng khối lượng và giữ nước trong phân, từ đó giúp phân mềm và dễ đào thải hơn.
Một số thực phẩm dễ đưa vào chế độ ăn sau sinh gồm khoai lang, đu đủ, kiwi, thanh long, lê, chuối chín, rau mồng tơi, rau lang, bí đỏ, yến mạch và các loại đậu.
Không nên tăng lượng chất xơ quá nhanh vì có thể gây chướng bụng, đầy hơi. Mẹ có thể tăng dần qua từng bữa và theo dõi phản ứng của đường ruột.
2. Uống đủ nước
Chất xơ chỉ phát huy tác dụng tốt khi cơ thể có đủ nước. Mẹ nên uống đều trong ngày, không cần cố uống một lượng lớn cùng lúc. Có thể đặt cốc nước ở nơi thường xuyên cho con bú để dễ nhớ hơn.
Nước lọc, canh và sữa đều góp phần cung cấp dịch. Nhu cầu cụ thể thay đổi theo thể trạng, thời tiết và mức độ cho con bú, vì vậy có thể căn cứ thêm vào cảm giác khát và màu nước tiểu. Nước tiểu vàng sẫm, ít đi tiểu hoặc khô miệng có thể là dấu hiệu cơ thể chưa được cung cấp đủ nước.
3. Không nhịn đi tiêu
Khi có cảm giác muốn đi ngoài, mẹ nên cố gắng đi sớm. Nhịn lâu làm phân tiếp tục mất nước và trở nên cứng hơn.
Có thể tạo thói quen ngồi vệ sinh sau bữa sáng hoặc sau một bữa ăn chính, khi phản xạ của đại tràng hoạt động mạnh hơn. Không nên ngồi quá lâu, dùng điện thoại trong nhà vệ sinh hoặc cố rặn khi chưa có nhu cầu.
4. Điều chỉnh tư thế đại tiện
Đặt một chiếc ghế thấp dưới chân để đầu gối cao hơn hông, thân người hơi nghiêng về phía trước và thả lỏng bụng. Tư thế này giúp đường đi của phân thuận lợi hơn và giảm nhu cầu rặn mạnh.
Tư thế đi vệ sinh đúng giúp mẹ sau sinh giảm rặn và đi ngoài dễ hơn
Khi rặn, nên thở ra từ từ thay vì nín thở và dồn toàn bộ áp lực xuống vùng chậu. Nếu đau vết khâu tầng sinh môn, mẹ có thể dùng một miếng băng sạch đỡ nhẹ bên ngoài để tạo cảm giác an tâm hơn.
5. Đi bộ nhẹ khi có thể
Sau khi được bác sĩ cho phép, mẹ có thể bắt đầu bằng những lần đi bộ ngắn trong phòng hoặc quanh nhà. Vận động nhẹ giúp kích thích nhu động ruột, đồng thời hỗ trợ tuần hoàn và quá trình hồi phục.
Đi bộ nhẹ giúp kích thích nhu động ruột và hỗ trợ giảm táo bón sau sinh
Mẹ sinh mổ hoặc có biến chứng sản khoa nên thực hiện theo hướng dẫn riêng của bác sĩ, không cố tập khi còn chóng mặt, đau nhiều hoặc yếu sức.
Mẹ đang cho con bú có dùng thuốc nhuận tràng được không?
Nếu ăn uống, uống nước và vận động chưa đủ hiệu quả, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể đề nghị thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng.
Các lựa chọn thường được cân nhắc gồm chất xơ tạo khối, lactulose, macrogol hoặc một số thuốc kích thích nhu động ruột dùng ngắn hạn. Nhiều thuốc nhuận tràng hấp thu rất ít vào máu nên lượng đi vào sữa mẹ không đáng kể.
Tuy nhiên, mẹ không nên tự dùng thuốc kéo dài, phối hợp nhiều loại hoặc sử dụng các sản phẩm thảo dược không rõ thành phần. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên triệu chứng, bệnh nền, loại thuốc đang dùng và tình trạng sức khỏe của trẻ, đặc biệt nếu trẻ sinh non hoặc đang mắc bệnh.
Thuốc nhuận tràng không thay thế cho việc điều chỉnh nước uống, chất xơ và thói quen đi tiêu. Dùng sai loại trong khi có tắc ruột hoặc bệnh lý khác có thể làm chậm quá trình chẩn đoán.
Những sai lầm khiến táo bón sau sinh kéo dài
Một số thói quen tưởng vô hại có thể khiến tình trạng khó cải thiện:
-
Kiêng rau, trái cây và chỉ ăn đồ khô
-
Uống rất nhiều nước nhưng bữa ăn vẫn thiếu chất xơ
-
Tăng chất xơ đột ngột nhưng không uống đủ nước
-
Nhịn đi tiêu vì sợ đau hoặc sợ ảnh hưởng vết khâu
-
Rặn mạnh, ngồi trong nhà vệ sinh quá lâu
-
Tự dùng thuốc nhuận tràng hoặc thuốc xổ liên tục
-
Ngừng thuốc sắt mà không trao đổi với bác sĩ.
Mục tiêu không phải là đi ngoài hằng ngày bằng mọi giá, mà là giúp phân mềm, đi tiêu không đau và không phải rặn quá mức.
Khi nào mẹ sau sinh cần đi khám?
Mẹ nên liên hệ bác sĩ nếu đã thay đổi ăn uống và sinh hoạt nhưng táo bón không cải thiện, thường xuyên phải dùng thuốc nhuận tràng hoặc có cảm giác đại tiện không hết kéo dài.
Cần được kiểm tra sớm nếu xuất hiện:
-
Đau bụng liên tục hoặc đau tăng dần
-
Bụng chướng nhiều, không thể trung tiện
-
Nôn ói hoặc sốt
-
Có nhiều máu trong phân hoặc chảy máu hậu môn kéo dài
-
Đau hậu môn dữ dội
-
Khối sa bất thường ở âm đạo hoặc hậu môn
-
Không kiểm soát được phân hoặc hơi
-
Sụt cân không rõ nguyên nhân
-
Vết mổ hoặc vết khâu đau, sưng, chảy dịch bất thường.
Máu đỏ tươi với lượng ít có thể xuất phát từ trĩ hoặc nứt hậu môn do phân cứng, nhưng vẫn cần được đánh giá nếu tái diễn hoặc lượng máu tăng lên.
Táo bón sau sinh có phòng ngừa được không?
Không phải trường hợp nào cũng phòng tránh hoàn toàn, nhưng nguy cơ có thể giảm nếu mẹ bắt đầu chăm sóc đường ruột ngay từ những ngày đầu sau sinh. Nên uống nước đều, ăn rau quả trong mỗi ngày, vận động nhẹ khi được phép và đi vệ sinh ngay khi có nhu cầu.
Nếu đang dùng sắt, thuốc giảm đau hoặc từng có tiền sử táo bón nặng, mẹ nên trao đổi sớm với bác sĩ về kế hoạch phòng ngừa. Với người có vết rách tầng sinh môn lớn, trĩ đau hoặc tổn thương cơ sàn chậu, làm mềm phân từ sớm có thể giúp hạn chế đau và tránh rặn quá mức.
