Trong những năm gần đây, tổ yến và đông trùng hạ thảo được quảng cáo rộng rãi với nhiều công dụng như tăng cường miễn dịch, bồi bổ cơ thể, cải thiện sinh lý, thậm chí hỗ trợ điều trị bệnh mạn tính. Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học dinh dưỡng, hai sản phẩm này có thực sự “thần kỳ” như lời đồn hay không?
Hiểu đúng về khái niệm “bổ dưỡng”
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, một thực phẩm được xem là có lợi cho sức khỏe cần đáp ứng các tiêu chí:
-
Có thành phần dinh dưỡng rõ ràng và được kiểm chứng
-
Có bằng chứng khoa học chứng minh tác dụng trên người
-
Được sử dụng với liều lượng phù hợp
-
Phù hợp với tình trạng sức khỏe từng cá nhân.
Việc một thực phẩm được xem là “quý” hoặc có giá thành cao không đồng nghĩa với hiệu quả vượt trội về mặt y học.
1. Giá trị dinh dưỡng thực tế của tổ yến
Tổ yến nguyên chất và giá trị dinh dưỡng thực tế
Tổ yến là tổ của chim yến, thành phần chính là glycoprotein (protein kết hợp carbohydrate). Phân tích thành phần cho thấy:
-
Protein chiếm khoảng 45–55% trọng lượng khô
-
Chứa một số acid amin như glycine, alanine, serine
-
Có một lượng nhỏ khoáng chất vi lượng.
Những điểm cần lưu ý:
-
Hàm lượng vi chất không vượt trội so với nhiều nguồn thực phẩm giàu đạm khác (thịt, cá, trứng, sữa).
-
Giá trị sinh học của protein trong yến chưa được chứng minh vượt trội hơn các nguồn protein thông thường.
-
Nhiều sản phẩm yến chế biến sẵn có bổ sung đường, có thể không phù hợp với người cần kiểm soát đường huyết.
Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn chứng minh tổ yến có tác dụng điều trị bệnh hay cải thiện miễn dịch rõ rệt ở người khỏe mạnh.
Kết luận: Tổ yến có giá trị dinh dưỡng nhất định, nhưng không phải thực phẩm không thể thay thế.
2. Đông trùng hạ thảo: tiềm năng và giới hạn
Đông trùng hạ thảo nuôi cấy và các hoạt chất sinh học
Đông trùng hạ thảo là một loại nấm ký sinh (Cordyceps), hiện trên thị trường chủ yếu là sản phẩm nuôi cấy.
Thành phần được quan tâm gồm:
-
Polysaccharide
-
Cordycepin
-
Adenosine
-
Một số sterol và peptide.
Các nghiên cứu cho thấy:
-
Có tác dụng chống oxy hóa trong mô hình tế bào và động vật
-
Có thể điều hòa miễn dịch ở mức độ nhất định
-
Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận khả năng cải thiện sức bền.
Tuy nhiên:
-
Phần lớn bằng chứng mới dừng ở mức tiền lâm sàng (in vitro, động vật).
-
Nghiên cứu trên người còn hạn chế và chưa đủ mạnh để khuyến cáo sử dụng rộng rãi như một biện pháp hỗ trợ điều trị bệnh.
-
Hàm lượng hoạt chất phụ thuộc lớn vào điều kiện nuôi trồng và quy trình sản xuất.
Kết luận: Đông trùng hạ thảo có tiềm năng sinh học, nhưng chưa đủ cơ sở để gọi là “thần dược”.
Quy trình nuôi cấy đông trùng hạ thảo trong điều kiện kiểm soát
3. Những hiểu lầm thường gặp
“Càng đắt càng bổ”
Giá thành cao thường phản ánh độ hiếm hoặc chi phí nuôi trồng, không đồng nghĩa với hiệu quả y học vượt trội.
“Dùng càng nhiều càng tốt”
Thực phẩm bổ sung nếu dùng quá mức có thể gây rối loạn tiêu hóa hoặc tương tác thuốc.
“Có thể thay thế thuốc”
Hiện không có bằng chứng cho thấy tổ yến hoặc đông trùng hạ thảo có thể thay thế điều trị y khoa trong các bệnh mạn tính.
4. Những đối tượng cần thận trọng
Một số nhóm nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng:
-
Người mắc đái tháo đường (đặc biệt khi dùng yến chế biến sẵn có đường)
-
Người đang sử dụng thuốc chống đông máu
-
Người mắc bệnh tự miễn
-
Phụ nữ mang thai và cho con bú
-
Người có bệnh nền mạn tính.
Sản phẩm yến chế biến sẵn có bổ sung đường
5. Nên đánh giá sản phẩm như thế nào?
Thay vì dựa vào quảng cáo, người tiêu dùng nên:
-
Đọc kỹ bảng thành phần
-
Xem rõ hàm lượng hoạt chất (nếu có công bố)
-
Kiểm tra nguồn gốc xuất xứ và chứng nhận chất lượng
-
Không kỳ vọng hiệu quả tức thì.
Tổ yến và đông trùng hạ thảo có giá trị dinh dưỡng và tiềm năng sinh học nhất định. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để khẳng định chúng là “thần dược”.
Chúng có thể được sử dụng như thực phẩm bổ sung trong chế độ ăn đa dạng, nhưng không thay thế được dinh dưỡng cân bằng và điều trị y tế khi cần thiết.
