Trẻ thường xuyên đi nhón chân sau 2 tuổi có bất thường không?

Đi nhón chân là hiện tượng khá phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn mới tập đi. Tuy nhiên, nếu trẻ đã trên 2 tuổi mà vẫn thường xuyên đi bằng đầu bàn chân, gót chân ít chạm đất, cha mẹ không nên chủ quan. Trong một số trường hợp, đây chỉ là thói quen vận động, nhưng cũng có thể liên quan đến bất thường về cơ xương khớp, thần kinh hoặc sự phát triển của trẻ.

Đi nhón chân ở trẻ là gì?

Trẻ thường xuyên đi nhón chân sau 2 tuổi cần được theo dõi và đánh giá dáng đi

Trẻ thường xuyên đi nhón chân sau 2 tuổi cần được theo dõi và đánh giá dáng đi

Đi nhón chân là kiểu di chuyển mà trẻ chủ yếu sử dụng phần trước bàn chân và các ngón chân để tiếp xúc với mặt đất, trong khi gót chân không chạm đất hoặc chỉ chạm đất rất ít.

Ở trẻ mới tập đi, hiện tượng này có thể xuất hiện do khả năng giữ thăng bằng và phối hợp vận động chưa hoàn thiện. Khi kỹ năng đi lại phát triển, phần lớn trẻ sẽ dần chuyển sang dáng đi thông thường, với gót chân tiếp đất trước rồi đến phần trước bàn chân.

Theo Học viện Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), phần lớn trẻ không còn đi nhón chân thường xuyên sau 2 tuổi. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi trẻ trên 2 tuổi đi nhón chân đều mắc bệnh. Việc đánh giá cần dựa vào tần suất, khả năng đặt gót chân xuống đất và các dấu hiệu đi kèm.

Vì sao trẻ trên 2 tuổi vẫn thường xuyên đi nhón chân?

1. Thói quen vận động

Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất.

Một số trẻ hình thành thói quen đi bằng đầu bàn chân ngay từ khi bắt đầu tập đi. Trẻ vẫn phát triển thể chất bình thường, có khả năng chạy nhảy và có thể đặt cả bàn chân xuống đất khi được yêu cầu. Nếu đã loại trừ các nguyên nhân bệnh lý mà không xác định được nguyên nhân cụ thể, tình trạng này được gọi là đi nhón chân vô căn.

Trẻ đi nhón chân có thể liên quan đến thói quen vận động hoặc tình trạng căng cơ bắp chân

Trẻ đi nhón chân có thể liên quan đến thói quen vận động hoặc tình trạng căng cơ bắp chân

Một nghiên cứu tại Thụy Điển theo dõi 1.401 trẻ phát triển bình thường ghi nhận khoảng 5% từng có biểu hiện đi nhón chân. Trong nhóm này, khoảng 79% không còn đi nhón chân khi đến 10 tuổi mà không cần can thiệp điều trị.

Điều đó cho thấy nhiều trường hợp có thể tự cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, trẻ vẫn cần được đánh giá khi tình trạng kéo dài.

2. Cơ bắp chân hoặc gân Achilles bị căng

Gân Achilles nối cơ bắp chân với xương gót, đóng vai trò quan trọng trong vận động cổ chân. Khi cơ bắp chân hoặc gân Achilles quá căng, trẻ có thể gặp khó khăn khi đưa gót chân xuống đất.

Tình trạng đi nhón chân kéo dài đôi khi cũng góp phần làm hạn chế khả năng gập cổ chân lên trên, khiến trẻ ngày càng khó thay đổi dáng đi. Cha mẹ có thể nhận thấy trẻ thường xuyên đứng bằng đầu bàn chân, khó ngồi xổm với gót chân chạm đất hoặc không thể đi bằng cả bàn chân dù được hướng dẫn.

3. Một số bất thường về thần kinh và cơ

Trong một số trường hợp, đi nhón chân có thể liên quan đến các bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát vận động, chẳng hạn như bại não hoặc một số bệnh thần kinh cơ.

Những trẻ này có thể xuất hiện thêm các biểu hiện như yếu cơ, tăng trương lực cơ, vận động thiếu linh hoạt hoặc thường xuyên vấp ngã.

Đặc biệt, nếu trẻ chỉ đi nhón chân một bên hoặc đột nhiên xuất hiện tình trạng này sau thời gian đi lại bình thường, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân.

4. Liên quan đến rối loạn phát triển

Một số trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ có thể xuất hiện hành vi đi nhón chân thường xuyên. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đi nhón chân không phải dấu hiệu đặc hiệu của tự kỷ và không đủ để chẩn đoán trẻ mắc tự kỷ.

Việc đánh giá cần xem xét đồng thời khả năng giao tiếp, ngôn ngữ, tương tác xã hội, hành vi và quá trình phát triển tổng thể. Nếu trẻ vừa đi nhón chân kéo dài, vừa chậm nói, ít đáp lại khi gọi tên hoặc gặp khó khăn rõ rệt trong giao tiếp, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá phát triển.

Những dấu hiệu đi nhón chân bất thường cha mẹ cần chú ý

Đi nhón chân không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Tuy nhiên, một số biểu hiện có thể cho thấy trẻ cần được kiểm tra sớm.

- Đi nhón chân liên tục sau 2 tuổi: Trẻ thường xuyên di chuyển bằng đầu bàn chân, ít khi đặt gót chân xuống đất.

- Chỉ đi nhón chân một bên: Hai chân có kiểu vận động khác nhau, một bên luôn nhón cao hơn bên còn lại.

- Không thể đứng bằng cả bàn chân: Trẻ khó hoặc không thể đặt gót chân xuống đất ngay cả khi được hướng dẫn.

- Thường xuyên té ngã hoặc khó giữ thăng bằng: Trẻ có biểu hiện vụng về rõ rệt, khó chạy nhảy hoặc nhanh mệt hơn bình thường.

- Đau hoặc cứng cơ chân: Trẻ than đau bắp chân, cổ chân hoặc gặp khó khăn khi vận động.

- Chậm phát triển kèm theo: Trẻ có biểu hiện chậm vận động, chậm ngôn ngữ hoặc khó khăn trong tương tác xã hội.

Đặc biệt, nếu trẻ trước đây đi bình thường nhưng đột nhiên chuyển sang đi nhón chân, hoặc xuất hiện yếu chân, đau nhiều hay suy giảm khả năng đi lại, cần được thăm khám kịp thời.

Trẻ không thể đặt gót chân xuống đất cần được kiểm tra khả năng vận động cổ chân

Trẻ không thể đặt gót chân xuống đất cần được kiểm tra khả năng vận động cổ chân

Đi nhón chân kéo dài có thể gây ảnh hưởng gì?

Nếu tình trạng đi nhón chân kéo dài, đặc biệt khi kèm co rút cơ bắp chân hoặc gân Achilles, trẻ có thể gặp khó khăn khi thực hiện một số hoạt động thường ngày.

Khả năng vận động cổ chân có thể bị hạn chế, khiến việc chạy, nhảy, giữ thăng bằng hoặc đi bằng cả bàn chân trở nên khó khăn hơn. Một số trẻ có thể gặp tình trạng đau bắp chân, mỏi cơ hoặc thường xuyên vấp ngã.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đi nhón chân đều gây biến chứng. Nhiều trẻ đi nhón chân vô căn vẫn phát triển bình thường và có thể cải thiện theo thời gian.

Trẻ đi nhón chân sau 2 tuổi cần được kiểm tra như thế nào?

Khi trẻ thường xuyên đi nhón chân sau 2 tuổi, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên khoa chỉnh hình nhi. Trong quá trình thăm khám, bác sĩ có thể đánh giá:

  • Dáng đi và khả năng đặt gót chân xuống đất.

  • Mức độ linh hoạt của khớp cổ chân.

  • Tình trạng cơ bắp chân và gân Achilles.

  • Sức mạnh cơ, phản xạ và khả năng phối hợp vận động.

  • Các mốc phát triển ngôn ngữ, vận động và giao tiếp.

Phần lớn trường hợp có thể được đánh giá bước đầu thông qua khai thác bệnh sử và khám lâm sàng. Chụp X-quang, MRI hoặc các xét nghiệm chuyên sâu chỉ được chỉ định khi có dấu hiệu gợi ý nguyên nhân bệnh lý.

Cách cải thiện tình trạng đi nhón chân ở trẻ

Phương pháp xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân, độ tuổi và mức độ ảnh hưởng đến vận động.

Theo dõi sự phát triển của trẻ

Nếu trẻ còn nhỏ, có thể đi bằng cả bàn chân, không đau, không bị co rút cơ và phát triển bình thường, bác sĩ có thể khuyến nghị theo dõi định kỳ mà chưa cần điều trị. Cha mẹ nên quan sát tần suất đi nhón chân và ghi nhận những thay đổi theo thời gian.

Tập vận động và vật lý trị liệu

Ở một số trường hợp, bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng có thể hướng dẫn những bài tập vận động cổ chân, kéo giãn cơ bắp chân và luyện tập dáng đi phù hợp.

Việc tập luyện cần dựa trên tình trạng cụ thể của trẻ, không nên tự ý kéo mạnh bàn chân hoặc ép trẻ đi bằng gót chân.

Bác sĩ kiểm tra dáng đi và vận động cổ chân để xác định nguyên nhân trẻ đi nhón chân

Bác sĩ kiểm tra dáng đi và vận động cổ chân để xác định nguyên nhân trẻ đi nhón chân

Sử dụng dụng cụ chỉnh hình khi cần thiết

Nếu trẻ có tình trạng căng cơ, hạn chế vận động cổ chân hoặc đi nhón chân kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc nẹp cổ chân – bàn chân hoặc bó bột chỉnh hình từng đợt. Phẫu thuật kéo dài gân chỉ được cân nhắc ở một số trường hợp co rút nặng hoặc không đáp ứng với phương pháp điều trị bảo tồn.

Cha mẹ nên làm gì khi phát hiện trẻ thường xuyên đi nhón chân?

Trước tiên, cha mẹ cần quan sát xem trẻ đi nhón chân ở cả hai bên hay chỉ một bên, xuất hiện từ khi mới tập đi hay mới bắt đầu gần đây. Có thể ghi lại video trẻ đi bộ, chạy hoặc đứng để bác sĩ dễ dàng đánh giá khi thăm khám.

Không nên tự chẩn đoán trẻ bị tự kỷ hoặc mắc bệnh thần kinh chỉ dựa vào dáng đi. Đồng thời, cũng không nên bỏ qua tình trạng đi nhón chân kéo dài chỉ vì trẻ vẫn vui chơi bình thường. Quan trọng nhất là theo dõi sự phát triển tổng thể và thăm khám khi trẻ có dấu hiệu bất thường.

Kết luận

Đi nhón chân là hiện tượng có thể gặp trong quá trình phát triển vận động của trẻ nhỏ. Phần lớn trường hợp không liên quan đến bệnh lý nghiêm trọng và có thể cải thiện theo thời gian.

Tuy nhiên, trẻ thường xuyên đi nhón chân sau 2 tuổi vẫn nên được đánh giá, đặc biệt khi không thể đặt gót chân xuống đất, chỉ đi nhón chân một bên hoặc có biểu hiện chậm phát triển, yếu cơ và khó giữ thăng bằng.

Phát hiện sớm nguyên nhân giúp cha mẹ lựa chọn phương pháp theo dõi hoặc can thiệp phù hợp, hỗ trợ trẻ phát triển khả năng vận động một cách an toàn.

0985.264.269