Không khí ngoài đường thường chứa nhiều khói bụi, khí thải và các chất ô nhiễm. Vì vậy, nhiều người cho rằng chỉ cần ở trong nhà, đóng kín cửa là có thể bảo vệ hệ hô hấp. Tuy nhiên, không khí trong nhà không phải lúc nào cũng sạch hơn ngoài trời. Bụi mịn, nấm mốc, hóa chất từ đồ dùng sinh hoạt và nhiều tác nhân khác có thể tích tụ trong không gian kín, âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp của cả gia đình.
Không khí trong nhà có thực sự ô nhiễm hơn ngoài trời?
Không khí trong nhà có thể chứa nhiều tác nhân gây kích ứng đường hô hấp
Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), con người dành trung bình khoảng 90% thời gian ở trong nhà. Đáng chú ý, nồng độ một số chất ô nhiễm trong không gian kín có thể cao hơn ngoài trời nhiều lần, tùy thuộc vào nguồn phát thải và mức độ thông gió.
Nguyên nhân là do không khí trong nhà không chỉ chịu ảnh hưởng từ môi trường bên ngoài mà còn có thêm nhiều nguồn phát sinh ô nhiễm từ chính các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
Khi cửa đóng kín, hệ thống thông gió hoạt động kém hoặc không khí không được trao đổi thường xuyên, các chất ô nhiễm có thể tích tụ và làm giảm chất lượng không khí.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa không khí trong nhà luôn ô nhiễm hơn ngoài trời. Mức độ ô nhiễm còn phụ thuộc vào vị trí nhà ở, thời tiết, nguồn phát thải và khả năng lưu thông không khí.
Những nguồn gây ô nhiễm không khí trong nhà thường bị bỏ qua
1. Bụi mịn từ hoạt động nấu nướng
Nấu ăn là một trong những hoạt động có thể làm gia tăng lượng bụi mịn trong không khí, đặc biệt khi chiên, xào hoặc nướng thực phẩm ở nhiệt độ cao.
Quá trình nấu nướng có thể tạo ra các hạt bụi siêu nhỏ và khí gây kích ứng. Nếu nhà bếp không có máy hút mùi hoặc hệ thống thông gió phù hợp, những chất này có thể lan sang phòng khách, phòng ngủ và tồn tại trong không khí một thời gian.
Đặc biệt, bụi mịn PM2.5 có kích thước rất nhỏ, có khả năng đi sâu vào đường hô hấp và đến các phế nang trong phổi.
.jpg)
Khói bếp và các hoạt động sinh hoạt có thể làm gia tăng ô nhiễm không khí trong nhà
2. Nấm mốc và mạt bụi trong phòng ngủ
Phòng ngủ tưởng chừng sạch sẽ vẫn có thể chứa nhiều tác nhân gây dị ứng như mạt bụi, bào tử nấm mốc và các hạt bụi tích tụ trong chăn, ga, gối, nệm.
Những khu vực có độ ẩm cao, tường bị thấm nước hoặc điều hòa không được vệ sinh thường xuyên có thể tạo điều kiện thuận lợi cho nấm mốc phát triển.
Khi hít phải các tác nhân này, người có cơ địa dị ứng dễ xuất hiện tình trạng hắt hơi, ngứa mũi, nghẹt mũi hoặc ho kéo dài. Với người mắc hen phế quản, việc tiếp xúc thường xuyên còn có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện triệu chứng hen.
Nấm mốc và bụi trong phòng ngủ có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng dị ứng hô hấp
3. Hóa chất từ nước lau nhà, nước xịt phòng và đồ nội thất
Một số sản phẩm vệ sinh, nước hoa xịt phòng, sơn tường, keo dán và đồ nội thất có thể giải phóng các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) vào không khí.
Tùy từng chất và mức độ tiếp xúc, VOCs có thể gây kích ứng mắt, mũi, họng, đau đầu hoặc cảm giác khó chịu khi hít thở.
Đáng chú ý, mùi thơm dễ chịu không đồng nghĩa với không khí sạch. Việc sử dụng nhiều sản phẩm tạo hương trong phòng kín đôi khi còn làm tăng lượng hóa chất trong không khí.
4. Khói thuốc lá, nhang và nến thơm
Khói thuốc lá là nguồn ô nhiễm không khí trong nhà có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ hô hấp, kể cả với người không trực tiếp hút thuốc.
Bên cạnh đó, việc đốt nhang, nến thơm hoặc các vật liệu cháy khác cũng có thể tạo ra bụi mịn và các chất khí gây kích ứng.
Trong không gian kín, những chất này có thể tích tụ, khiến người nhạy cảm dễ gặp các triệu chứng như ho, cay mắt, khó chịu ở cổ họng hoặc khó thở.
5. Không khí ô nhiễm từ bên ngoài xâm nhập vào nhà
Ngay cả khi đóng cửa, bụi mịn và một số chất ô nhiễm từ bên ngoài vẫn có thể xâm nhập qua khe cửa, cửa sổ hoặc hệ thống thông gió.
Những ngôi nhà nằm gần đường giao thông đông đúc, công trình xây dựng hoặc khu vực có nhiều khói bụi có thể chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn. Vì vậy, chất lượng không khí trong nhà phụ thuộc vào cả nguồn ô nhiễm bên trong lẫn môi trường xung quanh.
Không khí trong nhà ô nhiễm ảnh hưởng đến hệ hô hấp như thế nào?
Hệ hô hấp là một trong những cơ quan tiếp xúc trực tiếp với các chất ô nhiễm trong không khí. Khi hít thở, bụi, khí và các tác nhân gây dị ứng có thể đi vào khoang mũi, họng, khí quản và phổi.
Tùy theo loại chất ô nhiễm, nồng độ và thời gian tiếp xúc, cơ thể có thể gặp những ảnh hưởng khác nhau.
Kích ứng niêm mạc mũi và họng
Các chất ô nhiễm có thể gây kích ứng niêm mạc đường hô hấp trên, khiến người tiếp xúc xuất hiện cảm giác khô mũi, ngứa họng, hắt hơi hoặc ho. Ở những người có cơ địa nhạy cảm, các triệu chứng có thể rõ rệt hơn khi ở trong phòng kín và giảm bớt khi rời khỏi môi trường đó.
Làm trầm trọng thêm tình trạng viêm mũi dị ứng và hen suyễn
Bụi nhà, mạt bụi, nấm mốc và một số chất kích ứng có thể khiến các triệu chứng viêm mũi dị ứng trở nên thường xuyên hơn. Đối với người mắc hen phế quản, tiếp xúc với khói, bụi mịn hoặc tác nhân dị ứng có thể kích thích đường thở, gây ho, khò khè, tức ngực và khó thở.
Ảnh hưởng đến chức năng phổi khi tiếp xúc kéo dài
Việc tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm, đặc biệt là bụi mịn và các chất phát sinh từ quá trình đốt nhiên liệu, có liên quan đến nguy cơ mắc hoặc làm nặng thêm một số bệnh lý hô hấp mạn tính.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính ô nhiễm không khí hộ gia đình liên quan đến khoảng 2,9 triệu ca tử vong trong năm 2021 trên toàn cầu. Gánh nặng này chủ yếu liên quan đến việc sử dụng nhiên liệu và thiết bị nấu nướng gây ô nhiễm, không đại diện cho mức độ nguy hiểm của mọi ngôi nhà.
Những đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm không khí trong nhà
Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể chịu tác động từ không khí ô nhiễm, một số nhóm cần được quan tâm nhiều hơn.
Trẻ nhỏ có hệ hô hấp đang trong quá trình phát triển, trong khi người cao tuổi có thể có chức năng hô hấp suy giảm theo tuổi tác. Những người mắc hen phế quản, viêm mũi dị ứng hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cũng dễ xuất hiện triệu chứng khi tiếp xúc với các chất kích ứng.
Phụ nữ mang thai và những người có bệnh lý tim mạch cũng cần hạn chế tiếp xúc với khói bụi và các nguồn ô nhiễm không khí.
Cách cải thiện chất lượng không khí trong nhà để bảo vệ hệ hô hấp
Duy trì thông gió phù hợp
Nên tạo điều kiện cho không khí lưu thông bằng cách mở cửa sổ hoặc sử dụng hệ thống thông gió khi chất lượng không khí ngoài trời tốt. Trong những ngày ô nhiễm không khí cao, cần hạn chế mở cửa hướng ra nguồn khói bụi và ưu tiên các biện pháp lọc không khí phù hợp.
Giảm nguồn phát sinh bụi và hóa chất
Hạn chế hút thuốc, đốt nhang và sử dụng sản phẩm tạo hương trong phòng kín. Khi nấu nướng, nên bật máy hút mùi có đường thoát khí ra ngoài hoặc sử dụng quạt thông gió.
Đối với các sản phẩm tẩy rửa, cần sử dụng đúng hướng dẫn, tránh lạm dụng và tuyệt đối không tự ý pha trộn các hóa chất có thể tạo khí độc.
Vệ sinh phòng ngủ và kiểm soát độ ẩm
Giặt chăn, ga, vỏ gối định kỳ, vệ sinh điều hòa và làm sạch các khu vực dễ tích tụ bụi. Nếu có điều kiện, nên sử dụng máy hút bụi có bộ lọc HEPA để hạn chế bụi phát tán trở lại không khí.
Độ ẩm trong nhà nên được duy trì khoảng 30-50% để hạn chế điều kiện phát triển của nấm mốc và mạt bụi.
Thông gió và vệ sinh định kỳ giúp cải thiện chất lượng không khí trong nhà
Sử dụng máy lọc không khí đúng cách
Máy lọc không khí có bộ lọc HEPA phù hợp có thể giúp giảm lượng bụi mịn và một số hạt lơ lửng trong không gian kín.
Tuy nhiên, máy lọc không khí không thể loại bỏ hoàn toàn mọi loại khí độc hoặc thay thế việc kiểm soát nguồn ô nhiễm và thông gió. Cần lựa chọn thiết bị có công suất phù hợp với diện tích phòng và thay bộ lọc theo hướng dẫn.
Kết luận
Không khí trong nhà không phải lúc nào cũng trong lành như nhiều người vẫn nghĩ. Bụi mịn từ nấu nướng, nấm mốc, mạt bụi, hóa chất sinh hoạt và khói từ các hoạt động đốt cháy đều có thể trở thành những tác nhân ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp.
Để bảo vệ bản thân và gia đình, việc duy trì không gian sống sạch sẽ cần đi đôi với kiểm soát nguồn ô nhiễm, thông gió phù hợp và vệ sinh các thiết bị trong nhà định kỳ.
Một môi trường sống có chất lượng không khí tốt không chỉ giúp hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây kích ứng mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe hô hấp lâu dài.
