Trong điều trị sốt xuất huyết, tiểu cầu là một trong những chỉ số quan trọng nhất cần được theo dõi. Nhiều trường hợp người bệnh đã hết sốt, cảm giác đỡ mệt nhưng tiểu cầu vẫn tiếp tục giảm, tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết và biến chứng nặng nếu không được theo dõi đúng cách.
Đặc điểm nguy hiểm của sốt xuất huyết là diễn tiến âm thầm, trong đó tiểu cầu thường giảm mạnh vào những ngày sau của bệnh, chứ không phải ngay từ đầu.
Tiểu cầu là gì? Vì sao lại giảm trong sốt xuất huyết?
Tiểu cầu là thành phần của máu, có vai trò tham gia quá trình đông máu và cầm máu khi cơ thể bị tổn thương. Khi tiểu cầu giảm quá thấp, người bệnh có thể bị:
-
Chảy máu mũi, chảy máu chân răng
-
Xuất huyết dưới da, bầm tím
-
Nặng hơn có thể xuất huyết tiêu hóa hoặc nội tạng.
Trong sốt xuất huyết, virus có thể:
-
Ức chế tủy xương, làm giảm sản xuất tiểu cầu
-
Làm tiểu cầu bị phá hủy nhanh hơn bình thường.
Vì vậy, tiểu cầu trong sốt xuất huyết thường giảm sâu hơn so với nhiều bệnh nhiễm virus khác, làm tăng nguy cơ chảy máu.
Tiểu cầu giảm vào thời điểm nào của bệnh sốt xuất huyết?
Theo dõi tiểu cầu trong sốt xuất huyết giúp phát hiện sớm nguy cơ xuất huyết
Diễn tiến tiểu cầu thường không giảm ngay từ đầu:
-
2 ngày đầu: tiểu cầu thường chưa giảm nhiều
-
Từ ngày 3 đến ngày 7: tiểu cầu có thể giảm nhanh, thậm chí xuống rất thấp
-
Giai đoạn nguy hiểm này thường trùng với lúc người bệnh bắt đầu hạ sốt.
Đây là lý do vì sao hết sốt không đồng nghĩa với đã qua nguy hiểm. Nhiều biến chứng xuất huyết và sốc có thể xảy ra chính trong giai đoạn này.
Diễn tiến giảm tiểu cầu theo ngày bệnh trong sốt xuất huyết
Chỉ số tiểu cầu bao nhiêu thì được xem là nguy hiểm?
Ở người bình thường, tiểu cầu thường dao động khoảng 150.000 – 450.000/µL.
Trong sốt xuất huyết, bác sĩ thường lưu ý:
-
Trên 100.000: tiếp tục theo dõi
-
Dưới 100.000: cần theo dõi sát
-
Dưới 50.000: nguy cơ xuất huyết cao
-
Giảm rất sớm (ngày 3–4) và tiếp tục giảm: nguy cơ diễn tiến nặng.
Tuy nhiên, không thể đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào một con số tiểu cầu.
Chỉ số tiểu cầu bao nhiêu là nguy hiểm trong sốt xuất huyết
Vì sao không thể chỉ nhìn vào tiểu cầu?
Trong thực hành điều trị, bác sĩ luôn đánh giá kết hợp nhiều yếu tố, bao gồm:
-
Ngày thứ mấy của bệnh
-
Xu hướng giảm hay tăng của tiểu cầu
-
Chỉ số cô đặc máu (HCT)
-
Tổng trạng người bệnh: tỉnh táo hay mệt lả, đau bụng, nôn ói, chảy máu hay không.
Có trường hợp tiểu cầu thấp nhưng người bệnh vẫn ổn, chỉ cần theo dõi.
Ngược lại, có người tiểu cầu chưa quá thấp nhưng kèm dấu hiệu cảnh báo, cần nhập viện ngay.
Có cần xét nghiệm tiểu cầu mỗi ngày khi bị sốt xuất huyết không?
Không phải tất cả bệnh nhân đều cần xét nghiệm tiểu cầu mỗi ngày.
Tần suất xét nghiệm phụ thuộc vào:
-
Mức độ nặng của bệnh
-
Ngày bệnh
-
Triệu chứng lâm sàng.
Có người chỉ cần xét nghiệm 1–2 ngày/lần, nhưng cũng có trường hợp phải theo dõi mỗi ngày hoặc nhiều lần/ngày để can thiệp kịp thời.
Hết sốt nhưng tiểu cầu vẫn giảm có nguy hiểm không?
Hết sốt nhưng tiểu cầu vẫn thấp là giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết
Đây là tình huống khiến nhiều người lo lắng, nhưng không phải lúc nào cũng nguy hiểm.
Nếu:
-
Không có chảy máu
-
Không có dấu hiệu sốc
-
Tổng trạng còn tốt.
Bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi vì tiểu cầu thường hồi phục nhanh khi cơ thể qua giai đoạn bệnh, thường từ ngày 5–7.
Có thực phẩm hay thuốc nào giúp tăng tiểu cầu nhanh không?
Hiện không có thực phẩm nào giúp tiểu cầu tăng nhanh trong sốt xuất huyết.
Các loại như đu đủ, nước dừa, nước mía chỉ có tác dụng bù nước, dễ ăn, không làm tiểu cầu tăng tức thì.
Cũng không có thuốc uống nào giúp tiểu cầu tăng nhanh trong giai đoạn cấp.
Truyền tiểu cầu chỉ được chỉ định trong trường hợp cần thiết, như:
-
Chảy máu nặng
-
Tiểu cầu quá thấp, đe dọa tính mạng.
Khi nào người bệnh có thể yên tâm?
Người bệnh thường được xem là đã qua giai đoạn nguy hiểm khi:
-
Tiểu cầu bắt đầu tăng trở lại (thường trên 100.000)
-
Không còn dấu hiệu chảy máu hay sốc
-
Tổng trạng ổn định, ăn uống được.
Khi đó, nếu bác sĩ không yêu cầu, không cần xét nghiệm lại tiểu cầu.
Tóm lại. Theo dõi tiểu cầu trong sốt xuất huyết là việc bắt buộc và rất quan trọng, nhưng cần hiểu đúng. Tiểu cầu thấp không phải lúc nào cũng nguy hiểm, song giảm tiểu cầu đúng thời điểm nguy hiểm của bệnh có thể đe dọa tính mạng nếu không theo dõi sát.
Người bệnh không nên chủ quan khi hết sốt, cũng không nên hoảng loạn chỉ vì nhìn vào một con số. Việc theo dõi và xử trí cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
Xem thêm: Dấu hiệu trở nặng của sốt xuất huyết
