Đau rát họng, khó nuốt, ho hoặc sốt là những triệu chứng rất thường gặp khi bị viêm họng. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng giống nhau. Phần lớn viêm họng là do virus, trong khi một tỷ lệ nhỏ hơn liên quan đến vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu khuẩn nhóm A.
Việc phân biệt nguyên nhân rất quan trọng vì viêm họng do virus thường không cần kháng sinh, còn một số trường hợp viêm họng do vi khuẩn cần được chẩn đoán và điều trị phù hợp để hạn chế biến chứng.
.jpg)
Phân biệt đúng viêm họng do virus và vi khuẩn giúp lựa chọn cách điều trị phù hợp
Viêm họng do virus là gì?
Virus là nguyên nhân thường gặp nhất của viêm họng. Tình trạng này có thể xuất hiện trong cảm lạnh, cúm, COVID-19 hoặc nhiều bệnh nhiễm virus đường hô hấp khác.
Khi virus xâm nhập niêm mạc đường hô hấp, cơ thể kích hoạt phản ứng viêm khiến cổ họng đỏ, đau và khó chịu.
Viêm họng do virus thường đi kèm các biểu hiện như:
-
Ho.
-
Chảy nước mũi.
-
Nghẹt mũi.
-
Hắt hơi.
-
Khàn tiếng.
-
Đau đầu.
-
Mệt mỏi.
-
Có thể sốt nhẹ hoặc sốt.
Một số người còn đau nhức cơ thể, đặc biệt khi mắc cúm.
Viêm họng do vi khuẩn là gì?
Viêm họng do vi khuẩn thường được nhắc đến nhiều nhất là viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A.
Tình trạng này phổ biến hơn ở trẻ em trong độ tuổi đi học nhưng người lớn vẫn có thể mắc.
Một số dấu hiệu có thể gợi ý viêm họng do liên cầu khuẩn gồm:
-
Đau họng xuất hiện khá đột ngột.
-
Sốt.
-
Đau khi nuốt.
-
Amidan đỏ, sưng.
-
Có thể xuất hiện mảng trắng hoặc dịch tiết trên amidan.
-
Hạch vùng cổ sưng và đau.
-
Ít ho hoặc không ho.
Tuy nhiên, chỉ nhìn vào triệu chứng không thể xác định chắc chắn viêm họng là do virus hay vi khuẩn.
Viêm họng do virus và vi khuẩn khác nhau thế nào?
Có thể hình dung đơn giản như sau:
Viêm họng do virus
Thường xuất hiện cùng các triệu chứng đường hô hấp khác như ho, sổ mũi, nghẹt mũi hoặc khàn tiếng.
Bệnh phần lớn tự cải thiện khi hệ miễn dịch kiểm soát được virus.
Viêm họng do vi khuẩn
Có xu hướng gây đau họng rõ, sốt và sưng amidan hơn, trong khi ho hoặc chảy nước mũi thường ít gặp hơn.
Tuy vậy, các biểu hiện có thể chồng lấp. Vì vậy, trong trường hợp nghi ngờ liên cầu khuẩn, bác sĩ có thể cần làm xét nghiệm.
Có thể dựa vào màu đờm hoặc dịch mũi để phân biệt không?
Không.
Nhiều người cho rằng dịch mũi hoặc đờm chuyển vàng, xanh là dấu hiệu nhiễm khuẩn và cần dùng kháng sinh. Thực tế, màu sắc dịch tiết có thể thay đổi trong quá trình cơ thể chống lại cả nhiễm virus lẫn nhiễm khuẩn.
Do đó, đờm vàng xanh không phải bằng chứng đủ để tự dùng kháng sinh.
Khi nào cần xét nghiệm liên cầu khuẩn?
Xét nghiệm liên cầu giúp xác định chính xác hơn nguyên nhân viêm họng khi có dấu hiệu nghi ngờ
Nếu người bệnh có biểu hiện nghi ngờ viêm họng do liên cầu khuẩn, bác sĩ có thể thực hiện:
-
Test nhanh kháng nguyên liên cầu.
-
Nuôi cấy dịch họng trong một số trường hợp.
Xét nghiệm giúp xác định nguyên nhân chính xác hơn, đặc biệt khi triệu chứng không rõ ràng.
Ở trẻ em, việc chẩn đoán đúng còn quan trọng vì viêm họng liên cầu không được điều trị phù hợp có thể liên quan đến một số biến chứng như thấp tim cấp.
Có phải viêm họng do vi khuẩn luôn cần kháng sinh?
Không phải mọi viêm họng đều cần kháng sinh, nhưng viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A đã được chẩn đoán thường được điều trị bằng kháng sinh theo chỉ định bác sĩ.
Kháng sinh có thể giúp:
-
Rút ngắn thời gian triệu chứng ở mức độ nhất định.
-
Giảm khả năng lây truyền.
-
Hạn chế một số biến chứng.
Ngược lại, kháng sinh không có tác dụng với virus.
Tự ý sử dụng kháng sinh khi viêm họng do virus không giúp bệnh khỏi nhanh hơn mà còn có thể gây tiêu chảy, dị ứng và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.
Không tự ý dùng kháng sinh khi đau họng giúp hạn chế tác dụng phụ và nguy cơ kháng thuốc
Viêm họng do virus thường kéo dài bao lâu?
Đa số viêm họng do virus sẽ cải thiện trong vài ngày và thường giảm rõ trong khoảng một tuần.
Ho hoặc cảm giác vướng họng có thể kéo dài lâu hơn một chút, đặc biệt sau cảm cúm.
Nếu triệu chứng ngày càng nặng hoặc kéo dài bất thường, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân khác.
Làm gì để giảm đau họng tại nhà?
Nếu viêm họng nhẹ và chưa có dấu hiệu nguy hiểm, có thể áp dụng một số biện pháp:
-
Uống đủ nước.
-
Ưu tiên nước ấm nếu cảm thấy dễ chịu hơn.
-
Súc họng bằng nước muối ấm.
-
Nghỉ ngơi đầy đủ.
-
Giữ độ ẩm không khí phù hợp.
-
Tránh khói thuốc và các chất kích thích.
-
Hạn chế nói nhiều nếu đang khàn tiếng.
-
Có thể dùng thuốc giảm đau, hạ sốt phù hợp theo hướng dẫn.
Mật ong có thể giúp làm dịu ho và rát họng ở người trên 1 tuổi. Không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi.
Uống đủ nước, nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách giúp giảm khó chịu khi bị viêm họng
Có nên uống nước lạnh khi đau họng?
Nước lạnh không phải nguyên nhân trực tiếp gây viêm họng.
Một số người cảm thấy nước lạnh làm cổ họng khó chịu hơn, trong khi người khác lại thấy dễ chịu. Vì vậy có thể chọn nhiệt độ nước phù hợp với cảm giác của bản thân.
Điều quan trọng hơn là duy trì đủ nước và tránh các đồ uống gây kích ứng như rượu bia hoặc đồ quá cay, quá nóng.
Khi nào đau họng cần đi khám?
Nên đi khám nếu có:
-
Sốt cao kéo dài.
-
Đau họng nhiều, khó nuốt.
-
Không uống được nước.
-
Khó thở.
-
Chảy nước dãi do không nuốt được.
-
Đau hoặc sưng cổ rõ.
-
Phát ban kèm sốt.
-
Triệu chứng không cải thiện sau vài ngày hoặc ngày càng nặng.
-
Đau họng tái phát thường xuyên.
Trẻ nhỏ có biểu hiện lừ đừ, bỏ ăn uống nhiều, khó thở hoặc sốt kéo dài cũng cần được đánh giá sớm.
Làm sao phòng viêm họng lây lan?
Virus và vi khuẩn gây viêm họng có thể lây qua giọt bắn, bàn tay hoặc bề mặt nhiễm dịch tiết.
Một số biện pháp phòng bệnh đơn giản gồm:
-
Rửa tay thường xuyên.
-
Không dùng chung cốc, thìa, khăn.
-
Che miệng khi ho, hắt hơi.
-
Hạn chế tiếp xúc gần khi đang mắc bệnh.
-
Giữ phòng thông thoáng.
-
Nghỉ ngơi và hạn chế đi học, đi làm khi đang sốt hoặc mệt nhiều.
Không nên tự chẩn đoán viêm họng qua một dấu hiệu duy nhất
Viêm họng do virus và vi khuẩn có thể có nhiều triệu chứng giống nhau. Ho, sổ mũi và khàn tiếng thường gợi ý nguyên nhân virus hơn, trong khi sốt, đau họng đột ngột, sưng amidan và không ho có thể khiến bác sĩ nghĩ nhiều hơn đến liên cầu khuẩn.
Tuy nhiên, không có dấu hiệu đơn lẻ nào đủ để khẳng định nguyên nhân. Khi nghi ngờ viêm họng do vi khuẩn, xét nghiệm và thăm khám vẫn là cách đáng tin cậy hơn.
Quan trọng nhất là không tự dùng kháng sinh chỉ vì đau họng hoặc thấy mảng trắng trong họng. Điều trị đúng nguyên nhân sẽ giúp bệnh hồi phục tốt hơn và hạn chế những rủi ro không cần thiết.
|
|
