Viêm não mô cầu là một trong những bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm, có thể diễn tiến rất nhanh và đe dọa tính mạng chỉ trong thời gian ngắn. Điều đáng lo là ở giai đoạn đầu, bệnh lại có biểu hiện khá “hiền”, giống cảm cúm thông thường như sốt, đau đầu hay mệt mỏi nên nhiều người dễ chủ quan.
Theo ghi nhận gần đây, tại Việt Nam, số ca mắc não mô cầu vẫn xuất hiện rải rác mỗi năm và có thể bùng phát thành ổ dịch nhỏ. Trên thế giới, mỗi năm có khoảng 1,2 triệu ca mắc và hơn 100.000 ca tử vong, cho thấy đây không phải bệnh hiếm gặp mà là một bệnh lý cần được nhận diện sớm.
Viêm não mô cầu là bệnh gì?
Viêm não mô cầu gây sốt cao và đau đầu dữ dội giai đoạn đầu
Viêm não mô cầu là bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Loại vi khuẩn này có thể cư trú ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chúng xâm nhập vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương và gây ra các tình trạng nghiêm trọng như viêm màng não hoặc nhiễm trùng huyết.
Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, đặc biệt là khi tiếp xúc gần qua ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần hoặc dùng chung các vật dụng cá nhân. Vì vậy, môi trường đông người như trường học, ký túc xá hay nơi làm việc kín thường có nguy cơ lây lan cao hơn.
Vì sao viêm não mô cầu dễ bị nhầm với cảm cúm?
Điểm nguy hiểm của bệnh nằm ở chỗ triệu chứng ban đầu rất giống cảm cúm. Người bệnh thường chỉ thấy sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau họng, ớn lạnh hoặc buồn nôn. Đây đều là những dấu hiệu quen thuộc khiến nhiều người nghĩ rằng chỉ cần nghỉ ngơi vài ngày là sẽ tự khỏi.
Viêm não mô cầu có triệu chứng dễ nhầm với cảm cúm thông thường
Tuy nhiên, khác với cảm cúm, viêm não mô cầu có thể chuyển nặng rất nhanh, chỉ trong vài giờ đến 1-2 ngày. Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng đặc trưng hơn sẽ xuất hiện:
-
Đau đầu dữ dội, tăng nhanh
-
Cứng cổ, khó cúi đầu
-
Sợ ánh sáng
-
Lơ mơ, rối loạn ý thức
-
Xuất hiện ban xuất huyết trên da.
Những dấu hiệu này cho thấy tình trạng viêm màng não hoặc nhiễm trùng huyết đã bắt đầu, cần được xử lý y tế khẩn cấp.
Cứng cổ là dấu hiệu điển hình của viêm màng não do não mô cầu
Dấu hiệu nguy hiểm cần đi cấp cứu ngay
Một trong những sai lầm phổ biến là cố “chịu đựng thêm” vì nghĩ chỉ là cảm cúm nặng. Thực tế, có một số dấu hiệu nếu xuất hiện thì không nên chờ đợi:
Sốt cao kèm đau đầu dữ dội là dấu hiệu rất đáng chú ý, đặc biệt khi cơn đau đầu tăng nhanh và không giống những lần cảm cúm trước đó. Bên cạnh đó, tình trạng cứng cổ - tức là không thể cúi đầu về phía trước - là biểu hiện điển hình của kích thích màng não.
Ngoài ra, ban xuất huyết trên da là dấu hiệu đặc trưng và nguy hiểm. Các nốt ban thường có màu đỏ tím, không mất đi khi ấn và có thể lan nhanh. Khi kèm theo lơ mơ, ngủ gà hoặc tay chân lạnh, tím tái, đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng huyết nặng.
Trẻ nhỏ thường khó nhận biết hơn người lớn
Ở trẻ nhỏ, bệnh thường biểu hiện không rõ ràng như người lớn nên dễ bị bỏ sót. Thay vì than đau đầu hay cứng cổ, trẻ có thể chỉ quấy khóc, bỏ bú hoặc ngủ li bì.
Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:
-
Quấy khóc liên tục, khó dỗ
-
Bỏ bú, ăn kém
-
Nôn nhiều
-
Co giật
-
Thóp phồng (ở trẻ nhỏ).
Chính vì triệu chứng không điển hình, việc theo dõi sát các thay đổi bất thường ở trẻ là rất quan trọng.
Viêm não mô cầu nguy hiểm thế nào?
Ban xuất huyết trên da là dấu hiệu cảnh báo viêm não mô cầu nguy hiểm
Viêm não mô cầu không chỉ nguy hiểm vì diễn tiến nhanh mà còn vì tỷ lệ tử vong cao nếu điều trị muộn. Trong nhiều trường hợp, bệnh có thể chuyển nặng chỉ sau 24-48 giờ.
Ngay cả khi được điều trị kịp thời, khoảng 10-20% người bệnh vẫn có thể để lại di chứng lâu dài như:
-
Điếc
-
Tổn thương thần kinh
-
Chậm phát triển (ở trẻ nhỏ)
-
Hoại tử chi, thậm chí phải cắt cụt.
Những hậu quả này ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống về lâu dài.
Phân biệt viêm não mô cầu và cảm cúm
|
Đặc điểm |
Viêm não mô cầu |
Cảm cúm |
|---|---|---|
|
Tác nhân |
Vi khuẩn |
Virus cúm |
|
Diễn tiến |
Nhanh, có thể nặng trong vài giờ |
Thường tự giới hạn |
|
Đau đầu |
Dữ dội |
Nhẹ đến vừa |
|
Cứng cổ |
Thường gặp |
Hiếm |
|
Ban xuất huyết |
Có thể xuất hiện |
Hiếm |
|
Rối loạn ý thức |
Có thể có |
Rất hiếm |
|
Nguy cơ tử vong |
Cao |
Thấp hơn |
Ai là nhóm nguy cơ cao?
Một số nhóm có nguy cơ mắc hoặc diễn tiến nặng cao hơn gồm:
-
Trẻ nhỏ và thanh thiếu niên
-
Người sống trong môi trường đông người
-
Người có hệ miễn dịch suy yếu
-
Người chưa tiêm vaccine phòng não mô cầu.
Những nhóm này cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu sớm của bệnh.
Cách phòng bệnh hiệu quả
Tiêm vaccine hiện vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất, giúp giảm nguy cơ mắc và hạn chế biến chứng nặng. Bên cạnh đó, việc giữ vệ sinh cá nhân cũng đóng vai trò quan trọng.
-
Rửa tay thường xuyên
-
Đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp
-
Che miệng khi ho, hắt hơi
-
Không dùng chung đồ cá nhân.
Ngoài ra, khi có dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao kèm đau đầu dữ dội hoặc nổi ban bất thường, cần đi khám sớm thay vì tự điều trị tại nhà.
Viêm não mô cầu là bệnh nguy hiểm nhưng lại dễ bị bỏ qua vì triệu chứng ban đầu giống cảm cúm. Chính sự “giống nhau” này khiến nhiều người mất đi thời gian vàng để điều trị.
Hiểu đúng và nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình. Nếu thấy cơ thể có những biểu hiện bất thường, đặc biệt là diễn tiến nhanh, đừng chủ quan - đi khám sớm luôn là lựa chọn an toàn hơn.
Xem thêm: Nhận biết cúm thông thường và khi nào cần phải đi khám?
