Sáng ngủ dậy thấy cổ họng khô, rát, hơi đau hoặc phải khạc giọng liên tục, nhưng đến trưa lại gần như bình thường là tình trạng khá phổ biến. Nhiều người nghĩ mình sắp cảm cúm, nhưng nguyên nhân đôi khi lại đến từ không khí quá khô, thở bằng miệng khi ngủ hoặc trào ngược dạ dày lên vùng họng.
Việc phân biệt nguyên nhân khá quan trọng, bởi cách xử lý khô họng do điều hòa hoàn toàn khác với tình trạng trào ngược kéo dài.
Vì sao sáng ngủ dậy dễ bị đau họng?
Trong lúc ngủ, chúng ta không uống nước trong nhiều giờ. Nếu phòng ngủ khô, bật điều hòa, bị nghẹt mũi hoặc thường xuyên há miệng khi ngủ, niêm mạc miệng và họng càng dễ mất độ ẩm.
Bên cạnh đó, tư thế nằm có thể tạo điều kiện cho dịch từ dạ dày đi ngược lên thực quản và vùng họng ở những người bị trào ngược. Vì vậy, triệu chứng thường rõ nhất vào buổi sáng.
Đau họng buổi sáng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như không khí khô, thở bằng miệng, mất nước, trào ngược hoặc rối loạn hô hấp khi ngủ.
Không khí khô và điều hòa có thể khiến niêm mạc họng khô rát vào buổi sáng
1. Đau họng do không khí khô
Đau họng sau khi ngủ dậy có thể liên quan đến khô không khí hoặc trào ngược
Đây là nguyên nhân khá thường gặp ở người ngủ trong phòng điều hòa hoặc môi trường có độ ẩm thấp.
Không khí khô làm nước trên bề mặt niêm mạc họng bay hơi nhiều hơn. Nếu đồng thời bị nghẹt mũi và phải thở bằng miệng, luồng không khí đi trực tiếp qua họng suốt nhiều giờ có thể khiến vùng này khô và kích ứng hơn. Mayo Clinic cũng ghi nhận không khí trong nhà khô và thở bằng miệng có thể gây cảm giác họng khô, rát.
Dấu hiệu gợi ý khô không khí
Bạn có thể nghĩ nhiều đến nguyên nhân này nếu:
-
Họng khô, rát ngay khi thức dậy.
-
Miệng cũng khô hoặc khát nước.
-
Uống nước một lúc thì dễ chịu rõ rệt.
-
Triệu chứng giảm dần trong buổi sáng.
-
Thường bật điều hòa hoặc quạt cả đêm.
-
Có nghẹt mũi, ngủ há miệng hoặc ngáy.
-
Không có ợ nóng, vị chua hay cảm giác vướng họng kéo dài.
Khô không khí thường gây kích ứng nhẹ và tạm thời, chứ không gây đau họng ngày càng nặng.
2. Đau họng buổi sáng do trào ngược
Một nguyên nhân khác dễ bị bỏ qua là trào ngược dạ dày - thực quản hoặc trào ngược họng thanh quản (LPR).
Ở LPR, dịch từ dạ dày có thể đi lên cao tới vùng họng và thanh quản. Khi nằm ngủ, tác dụng của trọng lực giảm nên trào ngược có thể dễ xảy ra hơn, đặc biệt ở người ăn tối muộn hoặc nằm ngay sau khi ăn.
Điều đáng chú ý là LPR có thể xảy ra mà không hề có ợ nóng, vì vậy còn được gọi là “trào ngược thầm lặng”.
Dấu hiệu gợi ý trào ngược
Ngoài đau hoặc rát họng vào buổi sáng, người bệnh có thể gặp:
-
Khàn tiếng sau khi ngủ dậy.
-
Thường xuyên phải hắng giọng.
-
Ho khan kéo dài, nhất là về đêm hoặc sáng sớm.
-
Cảm giác có đờm hoặc dịch vướng trong cổ.
-
Cảm giác có “cục gì đó” trong họng.
-
Vị chua, đắng hoặc khó chịu trong miệng khi thức dậy.
-
Ợ hơi, ợ nóng hoặc nóng rát sau xương ức.
-
Triệu chứng nặng hơn sau bữa ăn lớn hoặc khi nằm xuống.
Đau họng vào buổi sáng được ghi nhận là một biểu hiện có thể gặp của LPR.
Trào ngược dạ dày có thể gây đau họng khàn tiếng và hắng giọng sau khi ngủ dậy
Làm sao phân biệt khô họng và trào ngược?
Có thể dựa vào một số đặc điểm tương đối:
|
Đặc điểm |
Khô không khí/thở miệng |
Trào ngược |
|---|---|---|
|
Khô miệng khi thức dậy |
Thường gặp |
Có thể gặp |
|
Uống nước thấy đỡ nhanh |
Thường rõ |
Có thể chỉ đỡ tạm thời |
|
Khàn tiếng |
Ít hoặc nhẹ |
Khá thường gặp |
|
Hắng giọng, vướng đờm |
Có thể có |
Thường gặp |
|
Vị chua/đắng |
Không |
Có thể có |
|
Ợ nóng |
Không |
Có thể có hoặc không |
|
Liên quan ăn tối muộn |
Không rõ |
Thường rõ hơn |
|
Nghẹt mũi, ngủ há miệng |
Thường gặp |
Không phải dấu hiệu điển hình |
Tuy nhiên, hai nguyên nhân có thể cùng tồn tại. Một người bị viêm mũi dị ứng phải thở miệng khi ngủ vẫn có thể đồng thời bị trào ngược.
Không chỉ có hai nguyên nhân này
Đau họng buổi sáng cũng có thể liên quan đến:
Chảy dịch mũi sau
Viêm mũi dị ứng, cảm lạnh hoặc viêm xoang có thể khiến dịch từ mũi chảy xuống thành sau họng khi nằm. Dịch và việc phải hắng giọng liên tục khiến họng dễ kích ứng.
Ngủ ngáy và thở bằng miệng
Ngáy thường đi kèm luồng khí đi qua miệng nhiều hơn, khiến họng khô vào buổi sáng.
Nếu ngáy rất lớn, có những khoảng ngừng thở khi ngủ, thức giấc nhiều lần hoặc buồn ngủ quá mức ban ngày, cần được đánh giá thêm về ngưng thở khi ngủ.
Nhiễm virus hoặc vi khuẩn
Nếu đau họng kéo dài cả ngày và kèm sốt, ho, sổ mũi, đau nhức người hoặc nổi hạch, nguyên nhân nhiễm trùng đường hô hấp cần được nghĩ đến nhiều hơn.
Đau họng do phòng điều hòa nên làm gì?
Nếu nghi do không khí khô, có thể thử:
-
Uống đủ nước trong ngày.
-
Uống một ít nước sau khi thức dậy.
-
Không để điều hòa quá lạnh hoặc luồng gió thổi trực tiếp vào mặt.
-
Có thể sử dụng máy tạo ẩm nếu phòng thực sự quá khô, nhưng cần vệ sinh máy thường xuyên để tránh nấm mốc và vi khuẩn.
-
Nếu mũi khô hoặc nghẹt, có thể dùng nước muối sinh lý để làm ẩm và vệ sinh mũi.
-
Điều trị nguyên nhân gây nghẹt mũi nếu tình trạng khiến bạn thường xuyên phải thở bằng miệng.
Uống đủ nước giữ ẩm không khí và hạn chế ăn tối muộn giúp giảm đau họng buổi sáng
Nếu nghi do trào ngược thì sao?
Một số thay đổi đơn giản có thể giúp giảm trào ngược về đêm:
-
Tránh ăn quá no vào buổi tối.
-
Không nằm ngay sau khi ăn; nên để cách bữa tối và giờ ngủ vài giờ.
-
Hạn chế món khiến bản thân dễ trào ngược như thức ăn nhiều dầu mỡ, rượu bia hoặc lượng lớn cà phê.
-
Nếu thường xuyên trào ngược khi ngủ, có thể nâng phần đầu giường phù hợp.
-
Duy trì cân nặng hợp lý nếu đang thừa cân.
Triệu chứng trào ngược thường nặng hơn sau ăn và khi nằm xuống.
Không nên tự dùng thuốc giảm acid kéo dài chỉ dựa vào triệu chứng đau họng, vì đau họng buổi sáng còn nhiều nguyên nhân khác.
Khi nào đau họng buổi sáng cần đi khám?
Nên đi khám nếu đau họng:
-
Kéo dài hoặc tái diễn nhiều tuần.
-
Đau ngày càng tăng.
-
Khó nuốt hoặc nuốt đau rõ.
-
Khó thở.
-
Khàn tiếng kéo dài.
-
Có khối bất thường ở vùng cổ.
-
Ho hoặc khạc ra máu.
-
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
-
Kèm sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
Đặc biệt, đau họng kéo dài kèm khó nuốt, đau lan lên tai hoặc giảm cân không rõ nguyên nhân cần được bác sĩ đánh giá thay vì tự cho rằng chỉ do trào ngược.
Kết luận
Đau họng sau khi ngủ dậy không phải lúc nào cũng do viêm họng. Nếu triệu chứng chủ yếu là khô rát, giảm nhanh sau khi uống nước và thường xuất hiện khi ngủ điều hòa hoặc nghẹt mũi, nguyên nhân có thể nghiêng về không khí khô và thở bằng miệng.
Ngược lại, nếu đau họng đi kèm khàn tiếng, hắng giọng, ho kéo dài, cảm giác vướng họng hoặc vị chua đắng vào buổi sáng, cần nghĩ thêm đến trào ngược, kể cả khi không có ợ nóng.
Quan trọng nhất là quan sát triệu chứng đi kèm và thời điểm xuất hiện, thay vì cứ thấy đau họng buổi sáng là dùng thuốc viêm họng hoặc thuốc trào ngược.
