Tamiflu thường được nhiều người tìm mua khi xuất hiện sốt, đau nhức, ho hoặc nghi mắc cúm. Tuy nhiên, đây không phải thuốc có thể dùng cho mọi trường hợp cảm sốt. Tamiflu chứa oseltamivir, là thuốc kháng virus kê đơn, có tác dụng với virus cúm A và cúm B. Thuốc không điều trị cảm lạnh thông thường và cũng không có tác dụng với mọi loại virus đường hô hấp.
Tamiflu là thuốc kháng virus được sử dụng trong điều trị cúm A và cúm B
Sử dụng Tamiflu đúng đối tượng, đúng thời điểm có thể giúp giảm mức độ bệnh và hạn chế một số biến chứng. Ngược lại, tự mua thuốc khi chưa đánh giá tình trạng bệnh có thể khiến người dùng gặp tác dụng phụ, dùng sai liều hoặc bỏ lỡ nguyên nhân thực sự của triệu chứng.
Tamiflu là thuốc gì?
Tamiflu là tên thương mại của oseltamivir, một thuốc kháng virus thuộc nhóm ức chế neuraminidase. Thuốc làm hạn chế khả năng virus cúm giải phóng và lan sang các tế bào khác.
Khi được sử dụng sớm, oseltamivir có thể giúp triệu chứng cúm nhẹ hơn và rút ngắn thời gian mắc bệnh. Ở những bệnh nhân có nguy cơ cao hoặc mắc cúm nặng, điều trị kháng virus sớm còn có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ biến chứng.
Tuy nhiên, Tamiflu không phải “thuốc trị sốt”. Nếu sốt do COVID-19, sốt xuất huyết, viêm họng do nguyên nhân khác hoặc các bệnh nhiễm trùng không phải cúm, oseltamivir không mang lại tác dụng điều trị tương ứng.
Có phải cứ mắc cúm là cần uống Tamiflu?
Không.
Phần lớn người khỏe mạnh mắc cúm không biến chứng có thể hồi phục với nghỉ ngơi, uống đủ nước và điều trị triệu chứng. Bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc kháng virus cho người bệnh ngoại trú khỏe mạnh nếu có khả năng bắt đầu điều trị sớm, nhưng không phải mọi trường hợp cúm nhẹ đều bắt buộc phải dùng.
Những trường hợp được ưu tiên điều trị kháng virus sớm gồm:
-
Người phải nhập viện do cúm.
-
Người có bệnh nặng, diễn tiến xấu hoặc xuất hiện biến chứng.
-
Người có nguy cơ cao bị biến chứng cúm như người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim phổi mạn tính, đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc một số bệnh nền khác.
Đặc biệt, với nhóm nguy cơ cao hoặc bệnh nặng, bác sĩ không nhất thiết phải chờ kết quả xét nghiệm cúm dương tính mới bắt đầu điều trị nếu lâm sàng nghi ngờ cúm. Việc trì hoãn để chờ xét nghiệm đôi khi có thể làm mất thời gian điều trị quan trọng.
Tamiflu nên được sử dụng đúng đối tượng và đúng thời điểm theo đánh giá y tế
Tamiflu có nhất thiết phải uống trong 48 giờ đầu?
Oseltamivir mang lại lợi ích lớn nhất khi được sử dụng càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Ở người mắc cúm không biến chứng, điều trị sớm có thể rút ngắn thời gian bệnh khoảng một ngày.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng sau 48 hoặc 72 giờ Tamiflu hoàn toàn không còn tác dụng.
Ở người đang nhập viện, mắc cúm nặng, bệnh tiến triển hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, thuốc kháng virus vẫn có thể mang lại lợi ích khi bắt đầu muộn hơn 48 giờ. Do đó, việc có dùng thuốc hay không phải dựa vào tình trạng cụ thể chứ không chỉ dựa vào số ngày mắc bệnh.
Dùng Tamiflu sớm trong 48 giờ đầu có thể giúp rút ngắn thời gian mắc cúm
Vì sao không nên tự mua Tamiflu uống?
Có thể dùng thuốc trong khi thực tế không mắc cúm
Sốt, đau nhức, ho, chảy nước mũi có thể gặp ở rất nhiều bệnh. Chỉ dựa vào triệu chứng rồi tự kết luận “cúm A” hoặc “cúm B” có thể khiến người bệnh sử dụng thuốc không cần thiết.
Điều đáng lo hơn là việc tự điều trị có thể làm người bệnh chủ quan và chậm đi khám trong những tình trạng cần xử trí khác.
Nguy cơ dùng sai liều
Liều oseltamivir không giống nhau cho tất cả mọi người. Trẻ em thường được tính liều dựa vào tuổi và cân nặng; người suy thận có thể cần điều chỉnh liều.
Ở người lớn mắc cúm không biến chứng, phác đồ thông thường là 75 mg hai lần mỗi ngày trong 5 ngày. Tuy nhiên, 5 ngày không phải quy tắc tuyệt đối cho mọi bệnh nhân; những ca cúm nặng hoặc nhập viện có thể cần bác sĩ điều chỉnh thời gian điều trị.
Vì vậy, không nên tự lấy liều của người lớn áp dụng cho trẻ hoặc tự kéo dài, rút ngắn liệu trình.
Tamiflu có những tác dụng phụ nào?
Oseltamivir nhìn chung được dung nạp khá tốt. Hai tác dụng không mong muốn thường gặp nhất là buồn nôn và nôn. Một số người có thể đau đầu hoặc khó chịu đường tiêu hóa.
Các phản ứng da nghiêm trọng và những biểu hiện thần kinh - tâm thần như lú lẫn hoặc hành vi bất thường đã được ghi nhận sau khi thuốc lưu hành, nhưng đây là những phản ứng hiếm. Đồng thời, bản thân bệnh cúm, đặc biệt ở trẻ em, cũng có thể gây các triệu chứng thần kinh - tâm thần. Vì vậy không nên khẳng định mọi biểu hiện bất thường về hành vi sau khi mắc cúm đều do Tamiflu.
Nếu người đang sử dụng thuốc xuất hiện phát ban nặng, khó thở, rối loạn ý thức, co giật hoặc hành vi bất thường, cần được đánh giá y tế ngay.
Lạm dụng Tamiflu có gây kháng thuốc?
Virus cúm có thể xuất hiện các biến đổi khiến oseltamivir kém hiệu quả. Kháng thuốc không có nghĩa chỉ uống sai một viên là virus lập tức kháng Tamiflu, nhưng việc sử dụng thuốc kháng virus không hợp lý có thể tạo thêm áp lực chọn lọc và góp phần vào vấn đề kháng thuốc.
Bộ Y tế cũng nhiều lần khuyến cáo người dân không tự mua, dự trữ và sử dụng Tamiflu khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Có nên mua Tamiflu dự trữ trong nhà?
Với đa số gia đình, không cần thiết phải tích trữ Tamiflu chỉ vì đang vào mùa cúm.
Việc có sẵn thuốc trong nhà đôi khi còn khiến người bệnh dễ tự uống khi vừa sốt hoặc đau họng mà chưa xác định được nguyên nhân. Tamiflu cũng không thay thế cho vaccine cúm.
Biện pháp phòng cúm quan trọng vẫn là tiêm vaccine cúm định kỳ, rửa tay, che miệng khi ho, hạn chế tiếp xúc gần khi đang mắc bệnh và giữ không gian sống thông thoáng. CDC khuyến nghị vaccine cúm hằng năm cho hầu hết người từ 6 tháng tuổi trở lên.
Người mắc cúm nên chăm sóc thế nào?
Với trường hợp nhẹ, người bệnh nên nghỉ ngơi, ngủ đủ, uống nhiều nước và ăn đủ dinh dưỡng. Thuốc hạ sốt, giảm đau có thể được sử dụng phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
Cần đi khám sớm nếu xuất hiện khó thở, đau hoặc tức ngực, tím tái, lừ đừ, lú lẫn, mất nước, sốt kéo dài hoặc bệnh đang có vẻ cải thiện nhưng đột ngột trở nặng. Người thuộc nhóm nguy cơ cao cũng nên liên hệ cơ sở y tế sớm khi xuất hiện triệu chứng nghi cúm.
Tamiflu cần đúng người, đúng thời điểm
Không tự ý mua và sử dụng Tamiflu khi chưa xác định nguyên nhân gây sốt hoặc cúm
Tamiflu là thuốc kháng virus có giá trị trong điều trị cúm A và cúm B, đặc biệt đối với người bệnh nặng, nhập viện hoặc có nguy cơ cao gặp biến chứng. Nhưng đây không phải loại thuốc cần dùng cho mọi trường hợp sốt hay cúm nhẹ.
Điều quan trọng là không tự mua thuốc chỉ dựa vào triệu chứng, không tự điều chỉnh liều và cũng không nên nghĩ rằng thuốc hoàn toàn vô ích nếu bệnh đã kéo dài quá 48 giờ. Chỉ định Tamiflu cần được quyết định dựa trên mức độ bệnh, yếu tố nguy cơ, thời điểm khởi phát và đánh giá của nhân viên y tế.
