Ăn vội để kịp giờ làm, vừa ăn vừa lướt điện thoại hay chỉ mất vài phút để xử lý xong một bữa là thói quen khá phổ biến. Ăn nhanh không có nghĩa chắc chắn sẽ gây bệnh tiêu hóa, nhưng thói quen này có thể khiến bạn nuốt nhiều không khí hơn, dễ ăn quá lượng cần thiết và làm một số triệu chứng tiêu hóa trở nên khó chịu hơn.
Đặc biệt, ở người thường xuyên đầy bụng, khó tiêu hoặc có hệ tiêu hóa nhạy cảm, thay đổi tốc độ ăn đôi khi là một điều đơn giản nhưng đáng thử.
Ăn quá nhanh có thể làm tăng đầy bụng, ợ hơi và khó chịu sau bữa ăn
1. Ăn quá nhanh dễ khiến bạn nuốt nhiều không khí
Mỗi lần nuốt thức ăn hoặc nước, chúng ta đều nuốt kèm một lượng nhỏ không khí. Khi ăn hoặc uống quá nhanh, lượng khí đi vào đường tiêu hóa có thể nhiều hơn.
Khí tích tụ trong dạ dày có thể gây:
-
Ợ hơi nhiều.
-
Cảm giác căng bụng.
-
Đầy hơi.
-
Chướng bụng hoặc đau do hơi.
Ăn nhanh, vừa ăn vừa nói, uống nước quá nhanh và dùng đồ uống có gas đều là những yếu tố có thể làm tăng lượng không khí bị nuốt vào.
Vì vậy, một người thường xuyên thấy bụng căng và ợ hơi ngay sau bữa ăn có thể thử giảm tốc độ ăn trước khi vội kết luận mình đang mắc bệnh dạ dày.
Ăn nhanh và vừa ăn vừa nói có thể khiến cơ thể nuốt nhiều không khí hơn
2. Ăn nhanh có thể khiến cảm giác no đến “chậm”
Cảm giác no không chỉ phụ thuộc vào việc dạ dày đã chứa bao nhiêu thức ăn. Khi ăn, hệ tiêu hóa và não bộ liên tục trao đổi thông tin thông qua tín hiệu thần kinh và hormone liên quan đến sự no.
Nếu ăn rất nhanh, một lượng lớn thức ăn có thể được đưa vào cơ thể trước khi cảm giác no trở nên rõ ràng.
Một tổng quan và phân tích gộp gồm 22 nghiên cứu thực nghiệm cho thấy ăn chậm hơn có liên quan đến lượng năng lượng tiêu thụ trong bữa thấp hơn so với ăn nhanh. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các nghiên cứu.
Một thử nghiệm ở phụ nữ khỏe mạnh cũng ghi nhận khi ăn chậm, người tham gia tiêu thụ ít năng lượng hơn và cảm thấy no hơn khi kết thúc bữa ăn.
Điều này không có nghĩa chỉ cần ăn chậm là có thể giảm cân. Nhưng với người thường xuyên ăn đến mức quá no, giảm tốc độ ăn có thể giúp nhận biết tín hiệu no tốt hơn.
Ăn chậm giúp cơ thể nhận biết cảm giác no rõ hơn và hạn chế ăn quá mức
3. Đầy bụng, khó tiêu có thể rõ hơn ở một số người
Khó tiêu chức năng thường biểu hiện bằng:
-
Đầy bụng sau ăn.
-
Nhanh no.
-
Căng tức vùng thượng vị.
-
Đau hoặc nóng rát vùng trên bụng.
Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận tốc độ ăn từ vừa đến nhanh có liên quan với khó tiêu chức năng, mặc dù chưa thể khẳng định ăn nhanh là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh. Một nghiên cứu ở người trẻ cho thấy tỷ lệ tự nhận ăn nhanh cao hơn ở nhóm có khó tiêu chức năng so với nhóm không mắc.
Nói cách khác, nếu hệ tiêu hóa vốn nhạy cảm, việc ăn thật nhanh, ăn quá no hoặc ăn những bữa lớn có thể khiến cảm giác khó chịu sau ăn dễ xuất hiện hơn.
Nhưng không nên dùng câu quen thuộc rằng “ăn nhanh khiến dạ dày phải làm việc quá sức” như một giải thích y khoa. Cơ chế tiêu hóa phức tạp hơn nhiều và hiện chưa có bằng chứng cho thấy ăn nhanh đơn thuần làm dạ dày “quá tải” ở người khỏe mạnh.
4. Ăn nhanh có gây trào ngược không?
Đây là vấn đề cần nói thận trọng.
Một nghiên cứu nhỏ ở người khỏe mạnh từng ghi nhận bữa ăn hoàn thành trong 5 phút gây nhiều đợt trào ngược sau ăn hơn so với ăn cùng bữa đó trong 30 phút.
Tuy nhiên, các nghiên cứu trên người đã mắc bệnh trào ngược dạ dày – thực quản lại không cho thấy tốc độ ăn làm tăng rõ rệt số lần trào ngược.
Vì vậy, chưa nên khẳng định rằng “ăn nhanh gây trào ngược”.
Điều có cơ sở hơn là ăn nhanh thường đi kèm với ăn quá nhiều, nuốt nhiều khí hoặc ăn trong trạng thái vội vàng, và những yếu tố này có thể khiến một số người cảm thấy đầy bụng, ợ hơi hoặc khó chịu sau ăn rõ hơn.
5. Ăn nhanh kéo dài còn liên quan đến cân nặng và chuyển hóa
Ảnh hưởng của tốc độ ăn không chỉ nằm ở hệ tiêu hóa.
Một phân tích gộp trên 465.155 người cho thấy nhóm ăn nhanh có tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa, béo bụng, đường huyết cao và một số rối loạn chuyển hóa cao hơn nhóm ăn chậm. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu là nghiên cứu quan sát nên chỉ chứng minh mối liên quan, chưa chứng minh ăn nhanh trực tiếp gây ra các vấn đề này.
Một phân tích khác cũng ghi nhận người ăn nhanh có BMI và nguy cơ béo phì cao hơn đáng kể so với người ăn chậm.
Một trong những cơ chế có thể góp phần là người ăn nhanh thường dễ tiêu thụ nhiều năng lượng hơn trước khi nhận biết mình đã no.
Ăn nhanh có làm cơ thể hấp thu kém chất dinh dưỡng không?
Không nên khẳng định như vậy.
Nhai là bước đầu tiên giúp nghiền nhỏ thức ăn và trộn với nước bọt. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng tốt cho thấy người khỏe mạnh ăn nhanh thông thường sẽ bị thiếu chất vì cơ thể “không kịp hấp thu”.
Dạ dày và ruột non vẫn tiếp tục phân giải và hấp thu dinh dưỡng sau khi thức ăn được nuốt xuống.
Vì vậy, lợi ích rõ ràng hơn của việc ăn chậm nằm ở giảm nuốt khí, kiểm soát lượng ăn và có thể cải thiện sự thoải mái sau bữa ăn, chứ không nên quảng bá rằng nhai thật lâu sẽ giúp hấp thu toàn bộ dưỡng chất tốt hơn.
Làm sao tập ăn chậm hơn?
Không có quy định y khoa rằng một bữa ăn bắt buộc phải kéo dài chính xác bao nhiêu phút. Quan trọng hơn là tránh kiểu ăn ngấu nghiến, nuốt liên tục và kết thúc bữa trước khi kịp cảm nhận độ no.
Có thể thử:
-
Lấy miếng thức ăn nhỏ hơn.
-
Nhai đến khi thức ăn đủ mềm rồi mới nuốt.
-
Đặt đũa hoặc thìa xuống giữa một vài lần ăn.
-
Tránh vừa ăn vừa làm việc.
-
Hạn chế vừa ăn vừa nói liên tục nếu thường xuyên đầy hơi, ợ nhiều.
-
Ăn ở tư thế ngồi thoải mái thay vì vừa đi vừa ăn.
-
Dừng lại vài phút nếu nhận thấy mình đang ăn quá nhanh.
-
Quan sát cảm giác no thay vì cố ăn hết phần thức ăn trên đĩa.
Không cần ép mình “mỗi miếng phải nhai 30-40 lần”. Số lần nhai phù hợp phụ thuộc độ cứng, kích thước và loại thực phẩm.
Nhai kỹ vừa đủ và ăn chậm giúp bữa ăn dễ chịu hơn với hệ tiêu hóa
Khi nào đầy bụng sau ăn không còn đơn giản do ăn nhanh?
Nếu chỉ thỉnh thoảng đầy hơi sau một bữa ăn quá nhanh thì thường không đáng lo.
Tuy nhiên, nên đi khám nếu tình trạng đầy bụng hoặc khó tiêu xuất hiện thường xuyên, đặc biệt khi kèm:
-
Đau bụng kéo dài hoặc ngày càng tăng.
-
Nôn ói thường xuyên.
-
Nuốt nghẹn hoặc nuốt đau.
-
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
-
Đi ngoài ra máu hoặc phân đen.
-
Thiếu máu.
-
No rất nhanh dù chỉ ăn một lượng nhỏ.
-
Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.
Những biểu hiện này có thể liên quan đến bệnh lý tiêu hóa và không nên chỉ xử lý bằng cách ăn chậm hơn.
Kết luận
Ăn nhanh không phải nguyên nhân của mọi vấn đề tiêu hóa, nhưng đây là một thói quen có thể góp phần gây nuốt nhiều không khí, ợ hơi, đầy bụng và khiến bạn dễ ăn quá lượng cơ thể cần.
Các nghiên cứu cũng ghi nhận tốc độ ăn nhanh có liên quan đến khó tiêu chức năng, thừa cân và các vấn đề chuyển hóa, dù chưa thể khẳng định quan hệ nhân quả trong mọi trường hợp.
Vì vậy, thay vì cố áp dụng một số lần nhai cứng nhắc, hãy tập ăn chậm hơn một cách tự nhiên, nhai kỹ vừa đủ và chú ý tín hiệu no của cơ thể. Đây là thay đổi nhỏ nhưng có thể giúp bữa ăn trở nên dễ chịu hơn, đặc biệt với người thường xuyên đầy hơi và khó tiêu.
