Đau họng có thể xuất hiện do nhiễm virus, viêm họng liên cầu, dị ứng, không khí khô, khói thuốc hoặc trào ngược dạ dày. Phần lớn trường hợp liên quan đến virus và có thể tự cải thiện; kháng sinh không có tác dụng nếu nguyên nhân là virus.
Trong thời gian cổ họng đau rát, thực phẩm mềm, dễ nuốt cùng đồ uống ấm vừa hoặc mát có thể giúp giảm khó chịu và duy trì dinh dưỡng. Tuy nhiên, những món ăn này chỉ hỗ trợ làm dịu triệu chứng, không thay thế việc chẩn đoán và điều trị nguyên nhân.
Thực phẩm mềm giúp làm dịu đau họng và dễ nuốt hơn
Đau họng nên ăn gì?
1. Cháo, súp và canh ấm
Cháo và súp ấm giúp người đau họng ăn uống dễ dàng hơn
Cháo, súp gà, canh rau củ hoặc nước hầm là lựa chọn phù hợp khi nuốt đau. Kết cấu mềm giúp hạn chế cọ xát với niêm mạc họng, trong khi phần nước hỗ trợ giữ ẩm và phòng mất nước.
Nên để thức ăn nguội đến mức ấm vừa trước khi dùng. Món quá nóng có thể làm vùng họng đang nhạy cảm khó chịu hơn. Các loại nước dùng, trà không caffeine và nước ấm cũng có thể giúp làm dịu cổ họng tạm thời.
2. Mật ong
Mật ong có thể hỗ trợ giảm ho và giúp cổ họng dễ chịu hơn. Có thể dùng một lượng nhỏ trực tiếp hoặc pha với nước ấm, trà không caffeine.
Không nên xem mật ong là thuốc chữa viêm họng. Người mắc đái tháo đường cần tính lượng đường từ mật ong vào khẩu phần.
Tuyệt đối không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi do nguy cơ ngộ độc botulinum. Mật ong chỉ phù hợp với người lớn và trẻ từ một tuổi trở lên.
Mật ong pha nước ấm hỗ trợ giảm ho và làm dịu cổ họng
3. Sữa chua và món mềm, mát
Sữa chua, pudding hoặc món tráng miệng mềm thường dễ nuốt. Nhiệt độ mát có thể giúp một số người giảm cảm giác đau rát trong thời gian ngắn.
Nên ưu tiên sữa chua ít đường. Người không dung nạp lactose hoặc cảm thấy khó chịu sau khi dùng sữa có thể chuyển sang chuối nghiền, cháo hoặc các món mềm khác.
4. Trái cây chín mềm
Chuối chín, bơ, lê mềm hoặc táo hấp nghiền có kết cấu dễ nuốt và cung cấp năng lượng, vitamin cùng khoáng chất khi người bệnh ăn uống kém.
Không bắt buộc phải uống nước cam hoặc nước chanh khi đau họng. Thực phẩm có vị chua có thể gây xót ở người có niêm mạc họng nhạy cảm, loét miệng hoặc trào ngược. Chỉ nên dùng khi không làm triệu chứng nặng hơn.
5. Khoai và rau củ nghiền
Khoai tây nghiền, khoai lang hấp mềm, súp bí đỏ hoặc cà rốt hầm là nguồn tinh bột dễ ăn. Có thể thêm nước dùng để món ăn bớt đặc và dễ nuốt hơn.
Nên chế biến nhạt, ít dầu mỡ, không thêm nhiều tiêu hoặc ớt. Mục tiêu là cung cấp năng lượng mà không làm cổ họng bị kích ứng thêm.
6. Trứng chế biến mềm
Trứng hấp, trứng chưng hoặc trứng bác mềm cung cấp protein và không cần nhai nhiều. Đây là lựa chọn phù hợp khi người bệnh không ăn được thịt hoặc thức ăn khô.
Nên tránh chiên trứng quá khô, nhiều dầu hoặc thêm gia vị cay.
7. Cá mềm, thịt băm và đậu phụ
Cá hấp, thịt băm nấu cháo, thịt hầm nhừ và đậu phụ giúp bổ sung protein trong giai đoạn cơ thể phục hồi. Nên cắt nhỏ, ăn chậm và loại bỏ xương cá cẩn thận.
Thịt nướng khô, chiên giòn hoặc có cạnh cứng có thể làm vùng họng đau rát hơn khi nuốt.
8. Kem que và đồ ăn mát
Kem que, sữa chua lạnh hoặc đá bào mịn có thể làm dịu cổ họng tạm thời. CDC và NHS đều khuyến nghị có thể dùng thức ăn mềm, mát hoặc đá viên để hỗ trợ giảm khó chịu.
Nên chọn sản phẩm ít đường, không quá chua. Không cho trẻ nhỏ ngậm đá, kẹo cứng hoặc viên ngậm nhỏ do nguy cơ hóc.
Đau họng nên uống gì?
Uống đủ nước giúp giữ niêm mạc họng ẩm và hạn chế mất nước, đặc biệt khi người bệnh bị sốt, thở miệng hoặc ăn uống kém.
Các lựa chọn phù hợp gồm:
-
Nước lọc ở nhiệt độ dễ chịu;
-
Nước ấm hoặc nước mát;
-
Canh và nước dùng;
-
Trà không caffeine;
-
Nước ấm pha một ít mật ong;
-
Kem que hoặc đá bào mịn nếu phù hợp.
Không có quy định tất cả người đau họng phải uống nước nóng. Đồ uống ấm hoặc mát đều có thể giúp dễ chịu, tùy cảm nhận của từng người. Caffeine và rượu bia có thể làm cơ thể mất nước hoặc khiến họng khô hơn nên cần hạn chế.
Người đau họng nên hạn chế món gì?
Thức ăn khô, cứng
Bánh quy cứng, bánh mì nướng giòn, khoai tây chiên, hạt nguyên hạt và món có cạnh sắc có thể cọ xát vào niêm mạc họng.
Thức ăn quá nóng
Đồ ăn và thức uống quá nóng có thể gây kích ứng thêm. Nên kiểm tra nhiệt độ trước khi ăn, đặc biệt khi chuẩn bị đồ ăn cho trẻ.
Món cay hoặc nhiều gia vị
Hạn chế món cay, chua và khô cứng giúp cổ họng bớt kích ứng
Ớt, tiêu và nước sốt cay có thể làm tăng cảm giác bỏng rát ở một số người. Món cay cũng có thể làm trào ngược nặng hơn, từ đó khiến cổ họng tiếp tục bị kích thích.
Không cần kiêng hoàn toàn nếu ăn không khó chịu, nhưng nên giảm khi nhận thấy triệu chứng tăng lên.
Thực phẩm quá chua
Chanh, tắc, giấm, nước cam và cà chua có thể gây xót họng. Người bị trào ngược càng dễ khó chịu sau khi dùng đồ chua.
Rượu bia và khói thuốc
Rượu bia có thể làm khô niêm mạc và tăng nguy cơ mất nước. Khói thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử cũng có thể gây kích ứng, khiến đau họng và ho kéo dài hơn. NHS khuyến nghị tránh hút thuốc và môi trường có khói khi đang đau họng.
Nước chanh mật ong có chữa đau họng không?
Mật ong có thể hỗ trợ giảm ho và làm dịu họng. Chanh chủ yếu tạo hương vị, nhưng không tiêu diệt virus hoặc vi khuẩn gây viêm họng.
Người thấy dễ chịu có thể pha một ít mật ong với nước ấm và vài giọt chanh. Nếu chanh gây xót họng, ợ nóng hoặc khó chịu ở dạ dày, nên bỏ chanh và chỉ dùng nước ấm với mật ong.
Hỗn hợp này không thay thế kháng sinh khi đã xác định viêm họng liên cầu, cũng không thay thế việc thăm khám khi có dấu hiệu bất thường.
Có nên tự uống kháng sinh?
Không nên tự mua kháng sinh khi đau họng. Phần lớn trường hợp không cần dùng thuốc này, đặc biệt khi nguyên nhân là virus.
Khi nghi ngờ viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm nhanh hoặc nuôi cấy họng. Kháng sinh chỉ nên được sử dụng khi có chẩn đoán và chỉ định phù hợp.
Khi nào đau họng cần đi khám?
Người bệnh nên đi khám nếu đau họng kéo dài vài ngày không cải thiện, ngày càng nặng hoặc kèm theo:
-
Sốt cao, phát ban hoặc nổi hạch cổ;
-
Khó nuốt thức ăn, nước uống;
-
Có dấu hiệu mất nước như tiểu ít, chóng mặt, khô miệng;
-
Đau họng dữ dội hoặc khó há miệng;
-
Khàn tiếng hoặc xuất hiện khối vùng cổ kéo dài;
-
Có máu trong nước bọt hoặc đờm;
-
Triệu chứng tái phát nhiều lần.
Cần được trợ giúp y tế ngay nếu người bệnh khó thở, không thể nuốt nước bọt, chảy dãi, tím tái, lú lẫn hoặc diễn tiến nặng nhanh.
Kết luận
Khi đau họng, nên ưu tiên cháo, súp, sữa chua, trái cây chín mềm, khoai nghiền, trứng hấp, cá mềm và các món có kết cấu dễ nuốt. Uống đủ nước và dùng một ít mật ong có thể hỗ trợ giảm ho, làm cổ họng dễ chịu hơn.
Nên hạn chế thức ăn quá nóng, khô cứng, cay hoặc chua nếu chúng làm tăng kích ứng. Các thực phẩm trên chỉ hỗ trợ giảm triệu chứng; người bị khó thở, khó nuốt, sốt cao hoặc đau họng kéo dài cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.
