Tiếng thở khò khè thường được mô tả giống tiếng rít hoặc tiếng huýt sáo phát ra khi hít thở. Âm thanh này có thể nghe rõ bằng tai, đặc biệt khi người bệnh thở ra, nhưng đôi khi chỉ được phát hiện khi bác sĩ nghe phổi bằng ống nghe.
Nhiều người cho rằng khò khè chỉ xuất hiện khi bị hen. Trên thực tế, đây không phải là một bệnh riêng biệt mà là dấu hiệu cho thấy không khí đang đi qua đường thở bị viêm, co hẹp hoặc tắc nghẽn một phần. Nguyên nhân có thể là cảm lạnh, viêm phế quản, hen phế quản, dị ứng, bệnh phổi mạn tính hoặc dị vật đường thở.
Thở khò khè là gì?
Khò khè là âm thanh có âm sắc cao, thường xuất hiện khi không khí di chuyển qua những đường dẫn khí bị thu hẹp. Tiếng khò khè thường rõ hơn khi thở ra vì ở giai đoạn này, đường thở có xu hướng hẹp hơn so với lúc hít vào.
Tiếng thở khò khè có thể cảnh báo đường thở đang bị viêm, co hẹp hoặc tắc nghẽn
Tuy nhiên, không phải mọi âm thanh bất thường khi thở đều là khò khè. Một âm thanh rít lớn, nghe rõ hơn khi hít vào và phát ra ở vùng cổ có thể là tiếng thở rít do tắc nghẽn đường hô hấp trên. Tình trạng này cần được đánh giá sớm, đặc biệt nếu người bệnh khó thở hoặc xuất hiện triệu chứng đột ngột.
Tiếng thở khò khè cảnh báo những bệnh gì?
Hen phế quản, viêm phế quản, dị ứng và dị vật là những nguyên nhân thường gây thở khò khè
1. Hen phế quản
Hen phế quản là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất gây khò khè. Khi mắc hen, niêm mạc đường thở bị viêm, các cơ xung quanh phế quản co lại và dịch nhầy có thể tăng lên. Những thay đổi này làm đường thở hẹp hơn, khiến người bệnh khò khè, ho, nặng ngực và khó thở.
Triệu chứng hen thường xuất hiện từng đợt, có thể tăng vào ban đêm hoặc sáng sớm. Một số người bị khò khè sau khi vận động, tiếp xúc với không khí lạnh, khói thuốc, bụi, phấn hoa, lông thú hoặc mùi hóa chất. Tuy nhiên, chỉ dựa vào tiếng khò khè thì chưa đủ để kết luận một người mắc hen. Người bệnh cần được khám và đánh giá chức năng hô hấp khi phù hợp.
2. Nhiễm trùng đường hô hấp
Cảm lạnh, viêm phế quản và một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp có thể gây viêm, tăng tiết dịch nhầy và làm đường thở tạm thời thu hẹp. Khi đó, người bệnh có thể khò khè kèm ho, có đờm, sốt nhẹ, nặng ngực hoặc khó thở.
Ở trẻ nhỏ, khò khè thường xuất hiện trong các đợt nhiễm virus đường hô hấp. Điều này không đồng nghĩa mọi trẻ từng khò khè đều mắc hen. Tuy nhiên, trẻ cần được khám nếu thở nhanh, bú kém, mệt nhiều, co lõm lồng ngực hoặc triệu chứng ngày càng nặng.
3. Phản ứng dị ứng nghiêm trọng
Khò khè xuất hiện đột ngột sau khi ăn một món lạ, uống thuốc hoặc bị côn trùng đốt có thể liên quan đến phản ứng dị ứng nặng. Nếu đi kèm sưng môi, lưỡi hoặc cổ họng, nổi mề đay, chóng mặt hay khó thở tăng nhanh, người bệnh cần được cấp cứu ngay.
Trong trường hợp này, không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không, bởi đường thở có thể tiếp tục phù nề và gây nguy hiểm.
4. Dị vật đường thở
Nếu một người, đặc biệt là trẻ nhỏ, đột nhiên ho sặc và khò khè sau khi ăn hoặc chơi với đồ vật nhỏ, cần nghĩ đến khả năng hít phải dị vật. Khò khè do dị vật có thể chỉ nghe rõ ở một bên phổi và không cải thiện như các đợt cảm lạnh thông thường.
Khò khè xuất hiện sau một cơn nghẹn hoặc hóc thức ăn là dấu hiệu cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Không nên cố móc họng khi không nhìn thấy dị vật vì hành động này có thể đẩy vật mắc sâu hơn.
5. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
Ở người hút thuốc lâu năm hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói bụi nghề nghiệp, khò khè kéo dài có thể liên quan đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Người bệnh thường có thêm biểu hiện ho dai dẳng, khạc đờm, hụt hơi khi vận động và dễ bị nhiễm trùng hô hấp tái phát.
Tình trạng này cần được thăm khám, đo chức năng hô hấp và điều trị phù hợp, thay vì chỉ dùng thuốc giảm ho hoặc tự mua thuốc xịt.
Một số bệnh lý khác
Khò khè đôi khi còn gặp trong viêm phổi, trào ngược dạ dày - thực quản hoặc suy tim. Chẳng hạn, người bị suy tim có thể khó thở tăng khi nằm, thức giấc vì hụt hơi và kèm phù bàn chân hoặc mắt cá chân. Tuy nhiên, những nguyên nhân này không thể được phân biệt chỉ dựa vào âm thanh khi thở.
Khò khè khi thở ra và khi hít vào khác nhau thế nào?
Tiếng khò khè do đường thở trong phổi bị hẹp thường nghe rõ hơn khi thở ra. Đây là biểu hiện có thể gặp trong hen, viêm phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Ngược lại, tiếng rít lớn khi hít vào thường gợi ý luồng khí đang bị cản trở tại khí quản hoặc vùng họng. Nếu âm thanh xuất hiện đột ngột, kèm khó thở, khàn tiếng hoặc sưng vùng mặt và cổ, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu.
Việc tự phân biệt hai âm thanh này có thể không dễ. Vì vậy, khi tiếng thở bất thường mới xuất hiện hoặc thường xuyên tái phát, người bệnh nên đi khám để bác sĩ nghe phổi và xác định vị trí tắc nghẽn.
Khi nào thở khò khè cần đi cấp cứu?
Cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi khò khè đi kèm một trong những dấu hiệu sau:
-
Khó thở dữ dội hoặc triệu chứng tăng nhanh.
-
Không thể nói thành câu, ăn, uống hoặc đi lại vì hụt hơi.
-
Môi, đầu ngón tay hoặc da chuyển màu xanh tím hay xám.
-
Đau ngực, lú lẫn, lơ mơ hoặc kiệt sức.
-
Sưng môi, lưỡi, họng hoặc nổi mề đay sau khi ăn, uống thuốc hay bị côn trùng đốt.
-
Khò khè xuất hiện ngay sau khi bị hóc thức ăn hoặc vật nhỏ.
-
Người mắc hen đã dùng thuốc cắt cơn theo chỉ định nhưng không cải thiện.
Khò khè kèm khó thở dữ dội, tím tái hoặc sưng môi lưỡi cần được cấp cứu ngay
Đây có thể là biểu hiện của cơn hen nặng, dị ứng nghiêm trọng hoặc tắc nghẽn đường thở. Những tình trạng này có khả năng đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Khi nào nên đặt lịch đi khám?
Ngay cả khi chưa khó thở nghiêm trọng, người bệnh vẫn nên đi khám nếu khò khè mới xuất hiện mà không rõ nguyên nhân, kéo dài nhiều ngày hoặc tái diễn nhiều lần. Khò khè kèm sốt cao, ho có đờm, đau ngực, sụt cân, khó thở khi vận động hoặc khó thở khi nằm cũng cần được kiểm tra.
Bác sĩ có thể hỏi về thời điểm bắt đầu triệu chứng, các yếu tố kích phát, tiền sử dị ứng, hút thuốc, bệnh hô hấp và loại thuốc đang sử dụng. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được đo nồng độ oxy, chụp X-quang ngực, xét nghiệm hoặc đo chức năng hô hấp.
Làm gì khi xuất hiện tiếng thở khò khè?
Trước hết, người bệnh nên ngồi thẳng hoặc ở tư thế dễ thở, nới lỏng quần áo chật và tránh khói thuốc, bụi, nước hoa hay mùi hóa chất. Nếu đã được chẩn đoán hen, hãy sử dụng thuốc theo đúng kế hoạch điều trị được bác sĩ hướng dẫn.
Không nên tự dùng thuốc xịt của người khác vì khò khè có nhiều nguyên nhân và mỗi loại thuốc chỉ phù hợp với một số tình trạng nhất định. Đồng thời, không nên trì hoãn việc đi khám bằng cách chỉ uống thuốc ho, xông hơi hoặc áp dụng mẹo dân gian.
Có thể phòng ngừa khò khè không?
Khả năng phòng ngừa phụ thuộc vào nguyên nhân. Người mắc hen nên dùng thuốc kiểm soát đúng chỉ định, nhận biết yếu tố kích phát và tái khám định kỳ. Bên cạnh đó, cần tránh hút thuốc, hạn chế khói thuốc thụ động, giữ nơi ở thông thoáng và đeo phương tiện bảo hộ nếu thường xuyên tiếp xúc với bụi hoặc hóa chất.
Với trẻ nhỏ, phụ huynh nên để thức ăn dễ hóc và đồ vật nhỏ ngoài tầm với. Khi trẻ ăn, cần cho trẻ ngồi yên, không vừa ăn vừa chạy nhảy hoặc cười đùa.
Kết luận
Tiếng thở khò khè cho thấy đường thở có thể đang bị viêm, co hẹp hoặc tắc nghẽn một phần. Nguyên nhân thường gặp gồm hen phế quản, nhiễm trùng hô hấp, dị ứng, dị vật đường thở và bệnh phổi mạn tính.
Khò khè xuất hiện đột ngột sau khi ho sặc có thể là dấu hiệu dị vật đường thở
Khò khè không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng không nên chủ quan nếu triệu chứng mới xuất hiện, kéo dài hoặc tái phát. Đặc biệt, khi người bệnh khó thở dữ dội, tím tái, sưng môi lưỡi hoặc khò khè sau khi bị hóc, cần được cấp cứu ngay để bảo vệ đường thở và hạn chế biến chứng.
