Nhiều người nghĩ rằng đã từng bị sốt xuất huyết một lần thì cơ thể sẽ có miễn dịch suốt đời và không mắc lại nữa. Thực tế, điều này chưa chính xác. Một người đã từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể tái nhiễm, thậm chí trong một số trường hợp, lần mắc sau có nguy cơ diễn tiến nặng hơn lần đầu.
Nguyên nhân nằm ở đặc điểm của virus Dengue. Sốt xuất huyết không chỉ do một loại virus duy nhất gây ra, mà do 4 type virus Dengue khác nhau. Vì vậy, sau khi mắc một type, cơ thể có thể có miễn dịch lâu dài với chính type đó, nhưng không được bảo vệ hoàn toàn trước các type còn lại.
Sốt xuất huyết là bệnh gì?
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn Aedes aegypti. Đây là loài muỗi thường hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối. Muỗi hút máu người đang mang virus Dengue, sau đó truyền virus sang người lành qua vết đốt.
Người từng bị sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại do virus Dengue có nhiều type khác nhau
Bệnh thường gặp ở các khu vực nhiệt đới, nơi khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, dân cư đông và có nhiều dụng cụ chứa nước đọng. Việt Nam là quốc gia có nguy cơ lưu hành sốt xuất huyết quanh năm, trong đó số ca thường tăng mạnh vào mùa mưa.
Triệu chứng thường gặp của sốt xuất huyết gồm sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ, đau khớp, mệt mỏi, buồn nôn, phát ban hoặc chấm xuất huyết dưới da. Một số trường hợp có thể diễn tiến nặng với thoát huyết tương, cô đặc máu, xuất huyết nặng, tổn thương gan, sốc và nguy cơ tử vong nếu không được theo dõi, xử trí kịp thời.
Vì sao đã từng bị sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại?
Lý do quan trọng nhất là virus Dengue có 4 type huyết thanh, gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Bốn type này có liên quan với nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau về mặt miễn dịch.
Virus Dengue có 4 type DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4 khiến người bệnh có thể tái nhiễm
Khi một người bị nhiễm DENV-1, cơ thể sẽ tạo kháng thể chống lại DENV-1. Miễn dịch này thường có tính bảo vệ lâu dài với chính DENV-1. Tuy nhiên, miễn dịch chéo với DENV-2, DENV-3 hoặc DENV-4 chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và không đủ mạnh để bảo vệ lâu dài. Vì vậy, nếu sau này bị muỗi mang type Dengue khác đốt, người đó vẫn có thể mắc sốt xuất huyết lần nữa.
Nói đơn giản, một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều hơn một lần trong đời vì mỗi lần có thể do một type virus khác nhau gây ra. Về lý thuyết, một người có thể mắc sốt xuất huyết tối đa 4 lần nếu lần lượt nhiễm cả 4 type Dengue, dù thực tế không phải ai cũng gặp đủ cả 4 lần.
Lần mắc sau có nguy hiểm hơn lần đầu không?
Không phải mọi trường hợp tái nhiễm sốt xuất huyết đều nặng hơn. Có người mắc lần sau vẫn nhẹ, tự hồi phục sau vài ngày theo dõi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, tái nhiễm với một type virus Dengue khác có thể làm tăng nguy cơ sốt xuất huyết nặng ở một số người.
Cơ chế thường được nhắc đến là hiện tượng tăng cường phụ thuộc kháng thể. Sau lần nhiễm đầu, cơ thể đã có kháng thể với type virus cũ. Khi gặp một type Dengue khác, một số kháng thể có thể nhận diện virus nhưng không trung hòa hiệu quả. Thay vì tiêu diệt virus hoàn toàn, chúng có thể tạo điều kiện để virus xâm nhập vào tế bào miễn dịch dễ hơn, khiến tải lượng virus tăng và phản ứng viêm mạnh hơn.
Chính vì vậy, người từng bị sốt xuất huyết không nên chủ quan khi sốt lại. Đặc biệt, nếu đang sống trong vùng có dịch, từng mắc sốt xuất huyết trước đó và xuất hiện sốt cao đột ngột, đau mỏi người, đau đầu, đau hốc mắt, cần nghĩ đến nguy cơ tái nhiễm và theo dõi sát.
Vì sao sốt xuất huyết dễ tái phát theo mùa?
Sốt xuất huyết không tái phát theo kiểu virus cũ “ngủ yên” trong cơ thể rồi bùng lên lại như một số bệnh khác. Phần lớn trường hợp mắc lại là do bị muỗi mang virus Dengue đốt lần nữa.
Bệnh dễ bùng phát theo mùa vì muỗi vằn sinh sản mạnh khi có nhiều nước đọng. Các vật dụng quen thuộc như xô chậu, lu, bình hoa, máng nước, lốp xe cũ, chai lọ, khay nước sau tủ lạnh hoặc vật chứa ngoài sân đều có thể trở thành nơi muỗi đẻ trứng.
Sau mưa, nếu không xử lý các ổ nước đọng, mật độ muỗi tăng nhanh. Khi trong cộng đồng có người mắc sốt xuất huyết, muỗi hút máu người bệnh rồi tiếp tục truyền virus cho người khác, tạo thành chuỗi lây lan. Vì vậy, dù đã từng mắc bệnh, nếu vẫn bị muỗi đốt và gặp type virus khác, người đó vẫn có thể mắc lại.
Dấu hiệu nghi ngờ tái nhiễm sốt xuất huyết
Người từng bị sốt xuất huyết cần cảnh giác nếu xuất hiện các triệu chứng sau:
Sốt cao đột ngột, thường 39-40 độ C, khó hạ hoặc hạ rồi sốt lại. Người bệnh có thể đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ, đau khớp, đau lưng, mệt lả, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn. Một số người nổi ban đỏ, chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc kinh nguyệt ra nhiều hơn bình thường.
Ở giai đoạn đầu, sốt xuất huyết rất dễ bị nhầm với cúm, COVID-19, sốt siêu vi hoặc các bệnh nhiễm trùng khác. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự kết luận. Nếu sống trong vùng có dịch hoặc gia đình, khu phố có người mắc sốt xuất huyết, nên đi khám để được xét nghiệm và theo dõi phù hợp.
Hết sốt chưa chắc đã khỏi bệnh
Một điểm rất quan trọng là sốt xuất huyết thường nguy hiểm nhất vào giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Đây là thời điểm người bệnh có thể giảm sốt, tưởng như đã khỏi, nhưng lại bắt đầu bước vào giai đoạn nguy cơ thoát huyết tương, cô đặc máu, tụt huyết áp hoặc sốc.
Vì vậy, khi bị sốt xuất huyết, không nên chỉ mừng vì đã hết sốt. Cần tiếp tục theo dõi các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn ói liên tục, lừ đừ, vật vã, tay chân lạnh, chảy máu bất thường, tiểu ít, khó thở, mệt nhiều hoặc cảm giác người yếu nhanh.
Nếu có các dấu hiệu này, cần đến cơ sở y tế ngay, không chờ tự khỏi tại nhà.
Khi nào cần đi khám ngay?
Người bệnh nên đi khám sớm nếu sốt cao từ 2 ngày trở lên, đặc biệt khi đang ở vùng có dịch sốt xuất huyết. Việc xét nghiệm có thể giúp bác sĩ đánh giá tình trạng nhiễm virus, số lượng tiểu cầu, hematocrit và nguy cơ diễn tiến nặng.
Đau bụng nhiều, nôn ói, chảy máu bất thường và lừ đừ là dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng
Cần đến bệnh viện ngay nếu có một trong các dấu hiệu cảnh báo: Đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lừ đừ, bứt rứt, tay chân lạnh, khó thở, tiểu ít, mệt lả hoặc sốt giảm nhưng người vẫn xấu đi.
Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh nền như tim mạch, gan, thận, tiểu đường hoặc người từng bị sốt xuất huyết nặng trước đó càng cần được theo dõi cẩn thận hơn.
Chăm sóc người bị sốt xuất huyết tại nhà cần lưu ý gì?
Nếu được bác sĩ cho theo dõi tại nhà, người bệnh cần nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn thức ăn mềm, dễ tiêu và theo dõi nhiệt độ thường xuyên. Có thể uống oresol, nước lọc, nước trái cây, nước canh hoặc cháo loãng để bù dịch, nhưng cần uống từng ngụm nhỏ, không ép uống quá nhiều một lúc nếu đang buồn nôn.
Khi sốt cao, thuốc hạ sốt thường được khuyến cáo là paracetamol theo đúng liều. Không tự ý dùng aspirin, ibuprofen hoặc các thuốc kháng viêm không steroid khác vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Người bệnh cũng không nên tự truyền dịch tại nhà. Truyền dịch sai thời điểm hoặc sai chỉ định có thể gây quá tải dịch, đặc biệt trong giai đoạn bệnh chuyển biến phức tạp. Việc truyền dịch cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi.
Đã từng bị sốt xuất huyết có cần phòng muỗi nữa không?
Câu trả lời là có. Đã từng mắc bệnh không có nghĩa là an toàn tuyệt đối. Người từng bị sốt xuất huyết vẫn có thể nhiễm type Dengue khác, vì vậy phòng muỗi vẫn là biện pháp quan trọng nhất.
Mỗi gia đình nên đậy kín dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa thường xuyên, lật úp các vật dụng không dùng đến, dọn rác, xử lý lốp xe cũ, chai lọ, khay nước đọng và phối hợp diệt lăng quăng, bọ gậy quanh nhà. Khi ngủ nên mắc màn, kể cả ban ngày. Có thể mặc quần áo dài tay, dùng sản phẩm chống muỗi phù hợp và lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào.
Người đang bị sốt xuất huyết cũng cần tránh để muỗi đốt, vì muỗi có thể hút máu người bệnh rồi truyền virus sang người khác trong gia đình hoặc cộng đồng.
Kết luận
Đã từng bị sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại vì virus Dengue có 4 type khác nhau. Sau khi nhiễm một type, cơ thể thường chỉ có miễn dịch lâu dài với type đó, còn vẫn có nguy cơ nhiễm các type còn lại.
Đáng chú ý, lần tái nhiễm với type Dengue khác có thể làm tăng nguy cơ sốt xuất huyết nặng ở một số người. Vì vậy, không nên chủ quan khi sốt lại, nhất là trong mùa dịch hoặc khi sống ở khu vực có nhiều ca bệnh.
Diệt lăng quăng, loại bỏ nước đọng và tránh muỗi đốt giúp giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết
Phòng muỗi, diệt lăng quăng, theo dõi sát khi sốt và đi khám đúng thời điểm là những cách quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế biến chứng nguy hiểm.
|
|
