Nhiều trẻ trước khi đi học khá khỏe nhưng chỉ vài tuần sau khi vào nhà trẻ, mẫu giáo đã bắt đầu ho, sổ mũi, sốt rồi khỏi được vài ngày lại bệnh tiếp. Điều này khiến nhiều cha mẹ lo con có sức đề kháng yếu. Thực tế, trẻ mới đi học mắc bệnh thường xuyên là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt trong năm đầu tiếp xúc với môi trường tập thể.
Vì sao trẻ mới đi học thường xuyên bị ốm?
Khi ở nhà, trẻ chủ yếu tiếp xúc với một số thành viên trong gia đình. Nhưng khi bắt đầu đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo, trẻ phải tiếp xúc mỗi ngày với nhiều bạn khác nhau.
Trong lớp học, trẻ thường:
-
Chơi và sinh hoạt gần nhau.
-
Dùng chung đồ chơi, bàn ghế và nhiều bề mặt.
-
Chưa biết che miệng đúng cách khi ho, hắt hơi.
-
Hay đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
-
Chưa có thói quen rửa tay tốt.
Trẻ mới đi học thường xuyên bị ho sổ mũi do tiếp xúc với nhiều tác nhân gây bệnh trong môi trường tập thể
Các virus gây cảm lạnh và nhiễm trùng đường hô hấp vì thế rất dễ lây lan. Trẻ khỏe mạnh có thể mắc khoảng 6-8 đợt cảm lạnh mỗi năm, và trẻ mới đi nhà trẻ có thể mắc nhiều hơn. Trong hai năm đầu đời, một số trẻ có thể trải qua khoảng 8-10 đợt cảm lạnh.
Điều đó không đồng nghĩa hệ miễn dịch của trẻ có vấn đề.
Tại sao cảm giác trẻ “bệnh quanh năm”?
Một đợt cảm lạnh có thể khiến trẻ ho, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi kéo dài khoảng một đến hai tuần.
Nếu vừa khỏi virus này vài ngày trẻ lại nhiễm một virus khác, các triệu chứng có thể nối tiếp nhau. Cha mẹ vì thế có cảm giác trẻ “chưa bao giờ khỏi hẳn”.
Đặc biệt trong năm đầu tiên đi học, số đợt nhiễm trùng thường nhiều hơn. Sang năm thứ hai, tần suất các bệnh đường hô hấp có xu hướng giảm dần khi trẻ đã tiếp xúc và hình thành miễn dịch với nhiều tác nhân hơn.
Những bệnh nào trẻ đi học thường gặp?
Cảm lạnh và nhiễm trùng đường hô hấp
Đây là nhóm phổ biến nhất. Trẻ có thể:
-
Chảy nước mũi.
-
Nghẹt mũi.
-
Ho.
-
Đau họng.
-
Hắt hơi.
-
Sốt nhẹ hoặc sốt trong những ngày đầu.
Phần lớn cảm lạnh do virus và tự cải thiện. Nước mũi chuyển sang màu vàng hoặc xanh cũng không đồng nghĩa trẻ phải dùng kháng sinh.
Viêm tai giữa
Trẻ nhỏ dễ bị viêm tai giữa sau nhiễm trùng hô hấp trên do cấu tạo vòi nhĩ còn ngắn và nằm ngang hơn người lớn.
Nếu trẻ sốt, quấy khóc nhiều, đau tai hoặc chảy dịch tai, nên đưa trẻ đi khám.
Tiêu chảy, nôn ói
Môi trường nhà trẻ cũng tạo điều kiện cho các virus đường tiêu hóa lây lan, nhất là khi trẻ dùng chung đồ chơi hoặc vệ sinh tay chưa tốt.
Tay chân miệng
Ở Việt Nam và nhiều nước châu Á, tay chân miệng là bệnh cha mẹ cần đặc biệt chú ý ở trẻ nhỏ đi nhà trẻ.
Rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và bề mặt thường xuyên là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế lây truyền.
Khí hậu Việt Nam có khiến trẻ dễ bệnh hơn không?
Không nên hiểu rằng trẻ Việt Nam có một “cơ địa yếu” đặc biệt.
Tuy nhiên, điều kiện sinh hoạt tại Việt Nam có một số yếu tố thuận lợi cho các bệnh truyền nhiễm ở trẻ:
-
Khí hậu nóng ẩm.
-
Mưa nắng thay đổi.
-
Trẻ thường xuyên di chuyển giữa môi trường nóng bên ngoài và phòng điều hòa.
-
Mật độ trẻ trong lớp cao.
-
Một số bệnh truyền nhiễm lưu hành quanh năm hoặc tăng theo mùa.
Điều hòa không trực tiếp gây cảm lạnh vì cảm lạnh do virus. Tuy nhiên, phòng quá lạnh hoặc không khí khô có thể khiến mũi họng trẻ khô, khó chịu hơn.
Trẻ bệnh nhiều có phải do sức đề kháng yếu?
Không nhất thiết.
Một trẻ đi học bị cảm lạnh nhiều lần nhưng giữa các đợt bệnh vẫn:
-
Ăn uống tương đối tốt.
-
Chơi bình thường.
-
Tăng cân và chiều cao đều.
-
Khỏi bệnh sau mỗi đợt.
-
Không thường xuyên bị nhiễm trùng nặng.
thì phần lớn vẫn có hệ miễn dịch hoạt động bình thường.
Thực tế, nhiễm trùng là một phần khá thường gặp trong những năm đầu đời, đặc biệt khi trẻ bắt đầu sinh hoạt tập thể.
Khi nào trẻ hay ốm cần được kiểm tra?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu bệnh xuất hiện quá thường xuyên kèm những biểu hiện bất thường, chẳng hạn:
-
Chậm tăng cân hoặc sút cân.
-
Ăn uống kém kéo dài.
-
Nhiễm trùng thường xuyên ở mức độ nặng.
-
Viêm phổi tái đi tái lại.
-
Nhiễm trùng cần nhập viện nhiều lần.
-
Tiêu chảy kéo dài.
-
Nhiễm trùng lâu khỏi hoặc đáp ứng điều trị kém.
-
Trẻ thường xuyên mệt, xanh xao, kém hoạt động.
Trong trường hợp này, bác sĩ có thể đánh giá thêm dinh dưỡng, thiếu máu, bệnh hô hấp mạn tính, dị ứng hoặc hiếm hơn là bất thường miễn dịch.
Làm gì để trẻ đi học ít bệnh hơn?
Không có cách nào giúp trẻ đi học mà hoàn toàn không mắc bệnh. Tuy nhiên, cha mẹ có thể giảm nguy cơ bằng một số biện pháp.
1. Tập cho trẻ rửa tay đúng cách
Rửa tay đúng cách giúp giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh hô hấp và tiêu hóa ở trẻ đi học
Rửa tay bằng xà phòng giúp giảm lây truyền cả bệnh đường hô hấp và tiêu hóa. WHO khuyến nghị vệ sinh tay trong cộng đồng như một biện pháp quan trọng giúp giảm nhiễm trùng hô hấp cấp và bệnh tiêu chảy.
Nên tập cho trẻ rửa tay:
-
Trước khi ăn.
-
Sau khi đi vệ sinh.
-
Sau khi chơi ngoài trời.
-
Sau khi ho, hắt hơi hoặc lau mũi.
2. Tiêm chủng đầy đủ
Cha mẹ nên cho trẻ tiêm chủng đầy đủ theo độ tuổi và tư vấn của cơ sở y tế. Vaccine giúp giảm nguy cơ mắc hoặc giảm mức độ nặng của nhiều bệnh truyền nhiễm.
3. Ăn đủ chất thay vì cố tìm thực phẩm “tăng đề kháng”
Chế độ ăn đa dạng và đủ chất giúp hỗ trợ sức khỏe và miễn dịch của trẻ khi đi học
Khẩu phần của trẻ cần đa dạng, có đủ:
-
Tinh bột.
-
Thịt, cá, trứng, đậu.
-
Rau củ và trái cây.
-
Chất béo phù hợp.
-
Sữa hoặc chế phẩm từ sữa theo độ tuổi.
Không có một món ăn hay loại siro nào có thể giúp trẻ “không bao giờ ốm”.
4. Ngủ đủ
Giấc ngủ rất quan trọng đối với sự phát triển và hoạt động của hệ miễn dịch. Trẻ nên có giờ ngủ tương đối ổn định và thời lượng ngủ phù hợp với độ tuổi.
5. Không tự ý dùng kháng sinh
Phần lớn các đợt ho, sổ mũi ở trẻ đi học là do virus. Kháng sinh không điều trị virus và việc dùng không cần thiết có thể gây tác dụng phụ cũng như góp phần làm tăng kháng kháng sinh.
Khi nào trẻ đang bệnh cần đi khám sớm?
Đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu có:
-
Khó thở, thở nhanh hoặc co lõm lồng ngực.
-
Khò khè hoặc thở rên rõ.
-
Môi tím tái.
-
Lừ đừ, khó đánh thức.
-
Bỏ bú hoặc ăn uống rất kém.
-
Dấu hiệu mất nước.
-
Sốt kéo dài hoặc tình trạng ngày càng nặng.
-
Nôn ói nhiều hoặc tiêu chảy nặng.
Các dấu hiệu khó thở, ăn uống kém, mất nước hoặc trẻ rất mệt là những biểu hiện cần được đánh giá sớm.
Trẻ mới đi học hay ốm: cha mẹ không nên quá lo
Việc trẻ bắt đầu đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo rồi mắc cảm lạnh, ho, sổ mũi thường xuyên khá phổ biến, nhất là trong năm đầu tiên.
Điều quan trọng không phải chỉ đếm xem trẻ bệnh bao nhiêu lần, mà cần quan sát mức độ bệnh, khả năng hồi phục và sự tăng trưởng giữa các đợt bệnh.
Nếu trẻ vẫn ăn uống, vui chơi, tăng trưởng tốt và các đợt bệnh chủ yếu là cảm lạnh nhẹ rồi tự hồi phục, cha mẹ thường không cần quá lo rằng trẻ bị “sức đề kháng yếu”.
Ngược lại, nếu trẻ bệnh nặng, tái phát bất thường, chậm tăng cân hoặc thường xuyên phải nhập viện, nên đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân.
Trẻ hay ốm kèm chậm tăng cân khó thở hoặc mệt nhiều cần được đưa đi khám sớm
Xem thêm: Siro tăng đề kháng
