Trẻ đang sổ mũi, ho rồi bắt đầu phát ra tiếng “khò khè” khi thở khiến nhiều cha mẹ lo con bị viêm tiểu phế quản. Tuy nhiên, không phải tiếng thở bất thường nào khi cảm lạnh cũng là khò khè và không phải trẻ khò khè nào cũng mắc viêm tiểu phế quản. Quan trọng là nhận biết đúng triệu chứng và những dấu hiệu trẻ đang khó thở.
Khò khè ở trẻ là tiếng như thế nào?
Trẻ khò khè khi cảm lạnh có thể do đường thở bị viêm và tăng tiết dịch
Khò khè là tiếng thở có âm cao, giống tiếng rít hoặc huýt sáo, thường nghe rõ hơn khi trẻ thở ra.
Tiếng này xuất hiện khi đường thở nhỏ trong phổi bị hẹp do phù nề, co thắt hoặc có nhiều chất nhầy.
Tuy nhiên, trẻ nghẹt mũi cũng có thể phát ra tiếng khụt khịt, rít ở mũi khiến cha mẹ tưởng là khò khè.
Có thể thử vệ sinh mũi nhẹ nhàng. Nếu tiếng thở giảm rõ sau khi mũi thông thoáng, âm thanh trước đó có thể chủ yếu xuất phát từ mũi. Nếu vẫn nghe tiếng rít từ ngực khi trẻ thở, đặc biệt kèm thở nhanh hoặc khó thở, trẻ nên được bác sĩ đánh giá.
Cảm lạnh có làm trẻ khò khè không?
Cảm lạnh thông thường thường gây:
-
Chảy nước mũi.
-
Nghẹt mũi.
-
Hắt hơi.
-
Ho.
-
Đau họng.
-
Có thể sốt nhẹ.
Ở một số trẻ, virus gây cảm lạnh còn có thể ảnh hưởng xuống đường hô hấp dưới và gây khò khè.
Vì vậy, một đợt bệnh có thể khởi đầu giống cảm lạnh nhưng vài ngày sau trẻ bắt đầu thở nhanh, ho nhiều và khò khè. Đây là tình huống cần nghĩ đến viêm tiểu phế quản, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi.
Viêm tiểu phế quản là gì?
Viêm tiểu phế quản ở trẻ thường gây ho khò khè thở nhanh và bú kém
Viêm tiểu phế quản là tình trạng nhiễm virus gây viêm và phù nề các tiểu phế quản - những đường dẫn khí nhỏ trong phổi.
Bệnh chủ yếu gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, phổ biến nhất trong năm đầu đời và thường gặp nhiều ở trẻ khoảng 3-6 tháng tuổi.
RSV là một trong những virus thường gây viêm tiểu phế quản, ngoài ra còn có thể do nhiều virus hô hấp khác.
Do đường thở của trẻ sơ sinh vốn đã nhỏ, khi niêm mạc phù nề và tăng tiết dịch, luồng không khí đi qua khó hơn nên trẻ dễ xuất hiện khò khè và khó thở.
Dấu hiệu nào gợi ý viêm tiểu phế quản?
Viêm tiểu phế quản thường bắt đầu bằng các biểu hiện giống cảm lạnh trong khoảng 1-3 ngày như:
-
Sổ mũi.
-
Nghẹt mũi.
-
Ho.
-
Có thể sốt.
Sau đó trẻ có thể xuất hiện:
-
Ho dai dẳng hơn.
-
Thở nhanh.
-
Khò khè.
-
Co lõm lồng ngực.
-
Ăn hoặc bú kém.
Triệu chứng thường nặng nhất vào khoảng ngày thứ 3–5 của bệnh. Ho có thể kéo dài sau khi các biểu hiện khác đã cải thiện.
Đáng lưu ý, trẻ sơ sinh rất nhỏ đôi khi không biểu hiện sốt rõ. Một số trẻ có thể chỉ bú kém, ít hoạt động hoặc xuất hiện những cơn ngưng thở.
Cảm lạnh và viêm tiểu phế quản khác nhau thế nào?
Có thể hình dung đơn giản:
- Cảm lạnh thông thường: triệu chứng chủ yếu tập trung ở mũi và họng như sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi, ho; trẻ thường không khó thở rõ.
- Viêm tiểu phế quản: thường bắt đầu giống cảm lạnh nhưng sau đó có thêm biểu hiện đường hô hấp dưới như khò khè, thở nhanh, co lõm lồng ngực hoặc bú kém do khó thở.
Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào tiếng thở. Bác sĩ có thể cần nghe phổi và đánh giá nhịp thở, mức độ co kéo lồng ngực, khả năng bú và độ bão hòa oxy của trẻ.
Khò khè có phải lúc nào cũng do viêm tiểu phế quản?
Không.
Ngoài viêm tiểu phế quản, khò khè ở trẻ có thể liên quan đến:
-
Khò khè do virus.
-
Hen phế quản.
-
Dị ứng.
-
Dị vật đường thở.
-
Một số bệnh lý hô hấp khác.
Ở trẻ lớn hơn, đặc biệt nếu khò khè tái diễn nhiều lần, khò khè không kèm ran nổ hoặc trẻ có tiền sử bản thân/gia đình mắc các bệnh dị ứng, bác sĩ có thể nghĩ đến khò khè do virus hoặc hen hơn là viêm tiểu phế quản.
Đặc biệt, nếu trẻ đang ăn hoặc chơi với đồ vật nhỏ rồi đột ngột ho sặc và khò khè, cần nghĩ đến khả năng hóc dị vật đường thở và đưa trẻ đi cấp cứu.
Trẻ bị viêm tiểu phế quản có cần dùng kháng sinh?
Phần lớn không cần.
Viêm tiểu phế quản chủ yếu do virus nên kháng sinh không có tác dụng với nguyên nhân gây bệnh.
Cha mẹ không nên tự mua kháng sinh khi thấy trẻ ho, sốt hoặc khò khè.
Tương tự, thuốc giãn phế quản hoặc corticosteroid cũng không được dùng thường quy cho tất cả trẻ bị viêm tiểu phế quản. Việc sử dụng thuốc cần được bác sĩ đánh giá theo từng trường hợp.
Chăm sóc trẻ tại nhà như thế nào?
Với trường hợp nhẹ và đã được bác sĩ đánh giá có thể chăm sóc tại nhà, cha mẹ nên:
Giữ mũi thông thoáng
Có thể sử dụng nước muối sinh lý phù hợp để làm mềm dịch mũi, sau đó lau hoặc hút nhẹ khi cần.
Mũi thông thoáng giúp trẻ nhỏ bú và ngủ dễ hơn.
Chia nhỏ các cữ bú hoặc bữa ăn
Khi khó thở hoặc nghẹt mũi, trẻ dễ mệt khi bú lâu. Có thể cho trẻ ăn hoặc bú ít hơn mỗi lần nhưng nhiều lần hơn để hạn chế mất nước.
Cho trẻ uống đủ nước
Theo dõi lượng bú, nước tiểu và mức độ tỉnh táo.
Tránh khói thuốc
Khói thuốc có thể khiến ho và khò khè trở nên nặng hơn.
Không tự ý dùng thuốc ho
Đặc biệt với trẻ nhỏ, không nên tự mua thuốc ho, thuốc cảm hoặc thuốc xông khi chưa được hướng dẫn.
Giữ mũi thông thoáng và cho trẻ uống đủ nước giúp hỗ trợ chăm sóc khi bị khò khè
Dấu hiệu nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Cha mẹ cần đặc biệt theo dõi cách trẻ thở, không chỉ theo dõi tiếng ho.
Đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm nếu có:
-
Thở nhanh rõ rệt.
-
Co lõm lồng ngực khi thở.
-
Phập phồng cánh mũi hoặc thở rên.
-
Khò khè tăng lên.
-
Khó bú hoặc bú ít rõ rệt.
-
Ít tiểu, môi khô hoặc có dấu hiệu mất nước.
-
Lừ đừ, khó đánh thức.
-
Có những cơn ngưng thở.
Nếu trẻ tím môi, tím mặt, khó thở dữ dội hoặc ngưng thở, cần cấp cứu ngay.
Trẻ nhỏ dưới 6 tháng, trẻ sinh non hoặc trẻ có bệnh tim, phổi nền cũng cần được theo dõi sát hơn khi xuất hiện triệu chứng hô hấp.
Trẻ khò khè kèm co lõm lồng ngực tím môi hoặc lừ đừ cần được đưa đi khám sớm
Trẻ khò khè: đừng chỉ nghe tiếng thở, hãy nhìn cách trẻ thở
Trẻ đang cảm lạnh rồi xuất hiện khò khè có thể chỉ là một đợt nhiễm virus, nhưng ở trẻ dưới 2 tuổi cũng có thể là dấu hiệu viêm tiểu phế quản.
Điều cha mẹ cần quan sát nhất là trẻ có thở nhanh, co lõm lồng ngực, bú kém, tím tái hoặc mệt bất thường hay không.
Không phải mọi tiếng khò khè đều cần kháng sinh và cũng không phải mọi trường hợp đều nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu trẻ khó thở hoặc tình trạng nặng dần, nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân và được xử trí đúng.
